Ыдыктыг Библия: Иов
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-09-07T22:37:06.678268+00:00

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

1. Ыдыктыг Библия

1. Иов

1. Тайылбырлыг Словарь

2. Библейжи Эге Хемчеглер Таблицазы

3. Карталар

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия
тыва дылда

Бирги үндүрүлге

Саналдар чоргузар адрес: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-163-7

© Институт перевода Библии, Москва, 2011

Эге сөс

Эргим номчукчулар! Силерниң мурнуңарда – Библия деп ыдыктыг номналдың тыва дылче бүрүн очулгазының баштайгы үндүрүлгези.

Библия деп чүл?

Библия болза янзы-бүрү шажын-чүдүлгелиг улустуң санап турары-биле, кижи төрелгетенниң төөгүзүнде эң өндүр улуг номнарның бирээзи. Библия – «номнар» дээн грек сөстен укталган, христиан чаңчылда (база чамдык кезектери-биле иудей болгаш мусульман чаңчылдарда) Ыдыктыг Бижилге деп хүлээп көрүп турар номнар чыындызы-дыр.

Библия ийи кол кезектен тургустунган:

1) Эрги Чагыг-керээ. Бо 39 номдан тургустунган чыынды Христостуң төрүттүнериниң оранчок мурнунда муң ажыг чыл дургузунда эрте-бурунгу еврей болгаш арамей дылдарга бижиттинген, ында Бурган биле еврей чоннуң аразында харылзааже кичээнгейни мөөңнээн. Бо чыындыже еврей чоннуң төөгүзү, израиль ниитилелдиң шажын-чүдүлге хоойлулары болгаш дүрүмнери, Бурганны алдаржыткан кайгамчык уран-чечен шүлүктер болгаш ырлар, мөргүлдер, ханы философчу боданыышкыннар, келир үе дугайында өттүр билген медеглелдер дээш өске-даа хөй чүүлдер кирип турар.

Баштайгы беш номну Моисейниң Беш ному азы Моисейниң Хоойлузу деп адаар. Еврейлерниң бурунгу төөгүзүнге Моисей деп кижиниң Бурган биле Ооң чонунуң аразынга дугуруштурукчу бооп күүсеткени онза чугула ролюн ынчаар демдеглээни ол. Оон аңгыда Эрги Чагыг-керээже Дээрги-Чаяакчының израильчилерге эжелеп алгаш, ээлеп чурттаар кылдыр бергени черге оларның амыдыралының дугайында база израиль чоннуң баштыңчылар, хааннарының чедиишкиннери болгаш буураашкыннарының дугайында бижээн номнар кирген. Ооң соонда Бурганны алдаржыдарынга база кижилерни мерген угаанныг боорунга өөредип турар бөлүк поэтиктиг номнар кирген. Эрги Чагыг-керээ Улуг болгаш Бичии Медээчилерниң (Дээрги-Чаяакчының сөзүн чонга медээлеп, ону Аңаа шынчы чоруун үревес кылдыр кыйгырар салымныг улустуң) номнары-биле дооступ турар.

2) Чаа Чагыг-керээ. Бо 27 номдан тургустунган чыынды Иисус Христостуң төрүттүнгениниң соонда, бистиң эраның 1-ги вегинде бурунгу грек дылга бижиттинген. Чаа Чагыг-керээниң кол өзээ – Иисус Христостуң, делегейниң Камгалакчызының амыдыралы, өөредии, өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында төөгүп турар дөрт Буянныг Медээ болур. Оон «Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы» деп номда Иисус дээрже көдүрлүп үне берген соонда, христиан ниитилелдиң баштайгы чылдарының дугайында база Ооң өөреникчилериниң Буянныг Медээни Рим империязынга канчаар нептередип эгелээниниң дугайында чугаалап турар. Оон аңгыда Чаа Чагыг-керээже Христостуң өөреникчилериниң христиан ниитилелдер болгаш хуу кижилерге оларның бүзүрелин деткиири-биле база Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг амыдырал дугайында сургаал кылыры-биле бижээн чагаалары кирген. Чаа Чагыг-керээниң сөөлгү ному – Иоаннга Бургандан Ажыдыышкын, ында символиктиг дыл ажыглап, Бурганның ам Аңаа удур туржуп турар күштерни долузу-биле тиилээрин илереткен.

Библияның тыва дылче очулгазы

Бо ыдыктыг ном бижиттинип тургустунганындан бээр, ону делегейниң дыка хөй дылдарынче очулдурган. Амгы делегейде чеди муңдан бичии-ле эвээш дылдар бар. Библияны бүрүнү-биле барык дөрт чүс бежен дылче, а ооң аңгы кезектерин ийи муң хире дылче очулдурган.

Бо номну Библия очулгазының институдунуң (БОИ) бөлүк ажылдакчыларыочулдуруп, редакторлаан. Бөлүк профессионал тыва чогаалчылардан болгаш очулга база библеистика эртемнериниң российжи болгаш даштыкы тускай эртемниглеринден тургустунган. Сөзүглел утка-шынар болгаш хевир талазы-биле хөй чадалыг шыңгыы хыналданы эрткен. Очулга бөлүүнүң кол сорулгазы болза еврей, арамей болгаш грек үндезин сөзүглелдерниң утказын шын дамчыдарытурган.Сөзүглелдиң чамдык черлериниң утказын шын билип аары дыка берге, чүге дээрге чамдык бурунгу сөстерниң утказы хөй үе эрткеш, уттундура берген азы Библияның амгы үедеги шинчилекчилериниң эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүктүң төөгүлүг болгаш культурлуг байдалын ылаптыг билиринге хамаарыштыр четпес чүүлдер бар бооп турар. Очулга бөлүү кол сорулганы боттандырары-биле янзы-бүрү арга-дузаны, ооң иштинде Библияның шаандагы болгаш амгы үедеги өске очулгалары-биле шүүштүрүлгелерни ажыглаан. Эң баштайгы утканы шын дамчыдарындан аңгыда, бис ол утканы амгы үедеги, улуска билдингир, аянныг-чараш чечен чогаал дылы-биле илередирин кызыткан бис. Ындыг-даа болза, бис очулгага номчукчуларның чамдыызынга эргижирээн ышкаш сагындырып болур сөстерни чамдыкта арттырар ужурга таварышкан бис, чүге дээрге ол сөстерниң амгы хевири чок болуп турар, оон аңгыда үе эртерге, ол сөстер катап база чоннуң ажыглап турары дириг тыва дылче эглип кирип шыдаар дээрзинге идегээн бис.

Бо Номнуң тыва дылче очулгазы 1990 чылдан эгелээш, барык чээрби чыл үргүлчүлеп келген. Ажыл чоруп турда, БОИ дараазында аңгы номнар болгаш Библиядан үзүндүлерниң шенелде үндүрүлгелерин кылган: Марктан Буянныг Медээ (1996 ч.), Лукадан Буянныг Медээ болгаш Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы (1997 ч.), Иисустуң амыдыралы (Дөрт Буянныг Медээден үзүндүлер) (1997 ч.), Чаа Дугуржулга-чагыг (2001 ч.), Бичии уругларга Библия (2001 ч.), Эрте-бурунгу Израильден дөрт ном (2003 ч.), Моисейниң хоойлузу – Ыдыктыг ырлар – Угаадыглыг чугаалар (2005 ч.). Бүрүн Библияның очулгазынче киирер бетинде, үстүнде адаттынган шенелде үндүрүлгелерни шуптузун эде көрген. Очулга бөлүү ол үндүрүлгелерде эскертинген частырыгларны, кагдынган черлерни эткен. Оон аңгыда номчукчуларның саналдарын айтырганывыс түңнелинде, очулганың билдингир, ылаптыг болгаш аяннашкак боорун чедип аары-биле, чамдык терминнерни өскерткен бис. Чижээлээрге, шенелде үндүрүлгелерде «Дугуржулгачагыг» деп сөс бо үндүрүлгеде «Чагыг-керээ» деп, «белдир-крес» деп сөс «белдир-ыяш» деп, а «шүүгү» деп эргижирээн сөс «шииткел, шииткел чери» деп өскертинген.

Сөзүглелди эгелер болгаш шүлүктерге чарган хуваалда колдуунда Библияның орус Синодалдыг очулгазында чаңчыккан хуваалданы эдерип турар. Ынчалза-даа чамдык таварылгаларда болуушкуннарның утказын азы дес-дараалашкаан тыва дылга чүгле домактарның чурумун эде тургускаш, тода билип ап болур, ынчангаш ийи азы үш шүлүктүң дугаарлаашкынын каттыштырып каан болур (чижээ, Э. д. 2:2-3). Ол ышкаш Чаа Чагыг-керээниң Синодалдыг очулгазында чамдыкта тыва очулганың үндезини болган бижимелдерден орай тывылган грек дылда бижимелдерден алган шүлүктер база таваржып турар. Кажан ындыг шүлүктерни тыва очулгаже киирбейн, немелде тайылбырже киирген таварылгада, ийи азы үш шүлүктү база каттыштырып турар (чижээ, Лк. 9:55-56).

Хуу аттар болгаш чер аттарының хевирин орус Синодалдыг очулгага черле чоок кылдыр арттырарын кызыткан бис, чүге дээрге ол аттарның элээн хөйү тыва номчукчуга орус культура болгаш чечен чогаалбиле харылзаа дамчыштыр билдингир. Ындыг-даа болза, дараазында таварылгаларда аттың хевирин өскертири чугула деп санаан бис:

– аттың орус хевири ону адаарын бергедедип турар таварылгада (чижээ, Феглафелласар);

– орус очулганың бодунда чөрүшкектер барда, өскээр чугаалаарга, чаңгыс-ла ол еврей аттың элээн каш орус хевири таварышканда (чижээ, орус очулгада чаңгыс-ла ол кижиниң адын бир номда «Нимрод» деп, а өске номда «Немврод» деп бижээн);

– ол аттың орус хевири тыва номчукчуну еврей сөзүглелде чок бодалче сагыш алындырып турар болза (чижээ, Нойнуң биче оглу Хам хамнарга кандыг-даа хамаарылга чок).

Ындыг таварылгаларда аттың тыва хевирин еврей азы грек үндезин сөзүглелде хевири-биле чоокшулаштырып, аргалыг-ла болза, Библияның Синодалдыг очулгазынга чаңчыга берген номчукчуга ол ат таныттынгыр боор кылдыр арттырарын кызыткан бис. Ынчангаш «Хам» деп ат «Хаам», «Немврод» – «Нимрод», «Феглафелласар» – «Тиглат-Пилесер» апарган.

Орус Синодалдыг очулгада төнчүзүнде чымчак демдек салган хуу аттарныэрте-бурунгу еврей-даа, тывадаа дылдарда чымчадыр адавайн турарын барымдаалааш, элээн хөйындыг таварылгаларда аттарнычымчак демдек ажыглавайн бижээн бис. Чижээлээрге, Иезекииль эвес, а Иезекиил, Руфь эвес, а Руфдеп бижиттинген.

Дузалал аргалар

Очулга бөлүү бо үндүрүлгеде чамдык дузалал аргаларны немей ажыглаан. Ол немелделер Библияның үндезин сөзүглелиниң кезээ эвес, оларныбо бурунгу, чамдык черлеринде нарын Бижилгени билип аарынга дузаламчы кылдыр киирген. Ном бүрүзүнүң эгезинде турар киирилде номнуң кол темаларын тодарадып, ооң автору болгаш бижиттинген үезиниң дугайында допчузу-биле чугаалап турар. Сөзүглелди үзүндүлерниң утказын азы темазын айтып турар иштики эгелер дузазы-биле аңгылаан. Кол ужур-утказы өске номда база таваржып турар үзүндүлер мурнунда (чижээ, Буянныг Медээлерде азы Хаанныг чагыргалар болгаш Чылдар демдеглелдеринде) иштики эгелер аттарының адаанда скобкаларда айтыгларны немээн бис. Оон ыңай дараазында дузалал аргалар бар:

– Чергелешкек черлерже айтыглар

Арыннар кыдыгларында чергелешкек черлерже айтыглар Библияда ол-ла тема дугайында чугаалап, чаңгыс-ла ол сөс-домакты ажыглап турар, чок-ла болза демги черден цитата азы аллюзия болур өске черлерже айтып турар.

Иисус Христос болгаш Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери Эрги Чагыг-керээниң шүлүктеринден цитаталарны болганчок-ла ажыглаар турганнар. Бо очулгада Эрги Чагыг-керээден цитаталарны курсив-биле демдеглээн болгаш арынның кыдыында Эрги Чагыг-керээниң сөзүглелинче айтыгныкылган. Чижээлээрге, Матфейниң бижээни Буянныг Медээниң 1:23-кү шүлүүнде Исайя медээчиниң номунуң 7:14-кү шүлүү таваржып турар. Номчукчу дараазында чүүлдү билип аар болза эки: Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери колдуунда Эрги Чагыг-керээниң үндезин еврей сөзүглелин эвес, а ооң «Септуагинта» деп грек очулгазындан цитаталаар турганнар. Ынчангаш Чаа Чагыг-керээде чамдык цитаталар Эрги Чагыг-керээниң тыва дылче очулгазын үндезилеп кылган еврей сөзүглелден утка талазы-биле ылгалдыг. Курсивтээн кезектер хөй санныг айтыгларже эвес, а чүгле Эрги Чагыг-керээден дорт цитаталарже айтып турар. Бо эге сөстүң соонда Эрги болгаш Чаа Чагыг-керээлерниң бүгү номнарының аттарын хурааңгайлап бижээн даңзы кирген. Ол даңзы номчукчуга чергелешкек черлерже айтыглар болгаш Эрги Чагыг-керээден алган цитаталарны көргүскен айтылгаларны ажыглаарынга дузалаар.

– Немелде тайылбырлар (сноскалар)

Сөзүглелде сылдысчыгаш (*) таваржыр болза, арынның адаанда ол шүлүктүң утказынга хамаарышкан немелде тайылбыр барын көргүскени ол.Чамдык немелде тайылбырлар билдинмес аттарны, сөстерни база библейжи үелерниң культуразының онзагайларын тайылбырлап турар. Чамдыктары ук шүлүктүң болгу дег өске билиишкинин көргүзүп турар, а өскелери эрте-бурунгу бижимелдерде ылгалдыг номчуттунар черлерже айтып турар (эрте-бурунгу бижикчилер Библияны чара бижип тура, чамдыкта частырыглар кылып турган, ынчангаш очулга бөлүүнүң сорулгазы болза номнуң авторунуң бижээни эң бүзүрелдиг болгу дег хевирни сөзүглелче киирери болур).

– Словарь

Чамдык чугула, үргүлчү таваржыр сөстер база чаа чогааткан сөстер болгаш сөс каттыжыышкыннарының утказын номнуң соонда киирген словарьда тайылбырлап турар. Сөзүглелде ол сөстер одуруг кырында бичежек точка-биле демдеглеттинген (чижээ, ·Аллилуйя).

– Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Таблицаже Чоокку Чөөн чүкке ажыглап турган деңзи хемчээлин, узуну болгаш ишкириниң эге хемчеглерин база оларның амгы үедеги дең үнелерин киирген. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

– Карталар

Номнуң сөөлүнде библейжи үелерде Чоокку Чөөн чүктү тодарадып чураан карталар бар.

Түңнел

Библия болза делегейниң чечен чогаалының классиказы, ооң овур-хевирлери российжи болгаш европейжи уран чогаадылганың янзы-бүрү адырларында чугула черни ээлеп турар. Ынчаарга ол чүгле төөгү талазы-биле үнелиг документ боорундан аңгыда, ыдык-бедик ужур-уткалыг, чүге дээрге Библияда Дээрги-Чаяакчының кижи төрелгетен-биле харылзаазын, Бурганның улуска Бодун база Бодунуң күзелсоруун ажытканын бижээн болгай. Библияда биске Иисус Христостуң амыдыралы болгаш өөредииниң дугайында херечилээшкин илереттинген. Ыдыктыг Бижилгениң алыс ужуру ону чүгле төөгү тураскаалы кылдыр номчуур азы чогаал шынары дээш мактаар улуска эвес, а Чаяакчының бүгү улуска чүнү чугаалаксаанын билип аар күзел-биле номчуп турар улуска ажыттынар. Бо очулга тыва чонга Бурганның үнүн, Буянныг Медээниң четче-долузун дыңнадыр боор деп база Аңаа бүзүреп, ол медээ ёзугаар чурттаарынга дузалаар боор деп идегеп, ол дээш чүрээвис ханызындан мөргүп турар бис.

Библия очулгазының институду (БОИ) бо ыдыктыг Номнуң бүгү очулдурукчуларынга база редакторларынга улуу-биле өөрүп четтиргенин илередип тур. Институт ол ышкаш бо очулганы үндүреринге янзы-бүрү талазындан дуза каткан бүгү-ле кижилерге өөрүп четтирип тур.

Библия очулгазының институдунуң ажылдакчылары

Иов

Иов

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

Киирилде

Иовтуң номунда Бурган эки кижиниң бүзүрелиниң ылап шынныын хынап, шенээрге, ооң амыдыралы аажок улуг айыыл-халапка таварышканының төөгүзүн чугаалап турар. Иовтуң эштери ону аргалаар дээш чедип кээр, ынчалза-даа аргалал орнунга ону буруудадып, чемелеп эгелээр. Оларның бодалдары эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүктүң бир аай мерген угаанынга дүгжүп турар – Иовтуң хилинчээ дээрге ооң бачыттары дээш Бургандан келген кеземче-дир. Ындыг-даа болза, Иов оларның бөдүүн логиказын хүлээп ап шыдавас, чүге дээрге ол ындыг коргунчуг кеземче алгы дег кедергей бачыт үүлгетпээнин билир турган. Иов Бурганның ону чөптүг эвес аажылап турарын, бодунда буруу чогун шынзыдар дээш, Ооң-биле удур-дедир көржүп ужуражыр деп күштүг күзелдиг. (Номчукчулар мону утпас ужурлуг: Иов боду-даа, ооң эштери-даа Иовтуң хилинчээниң чылдагааны апарган, дээрлерге болган маргылдаага хамаарылга чок.) Улустуң чугаазынче Элиуй деп аттыг база бир кижи киржип эгелээр, адак соонда Дээрги-Чаяакчы Иов-биле Боду база чугаалажыр. Дээрги-Чаяакчы Иовтуң айтырыгларынга дорт харыы бербейн турар-даа болза, ол ужурал Иовка бодунуң Чаяакчызының кызыгаар чок мерген угаанныын көргүзүп, ону Ооң-биле эптештирип каар.

Номну дараазында кезектерге чарып боор:

– прозалаан киирилде (1–2 эгелер);

– Иовтуң эштери-биле үш бөлүкке чарган чугаалары (3–11, 12–20, 21–31 эгелер);

– Элиуйнуң киржилгези (32–37 эгелер);

– Дээрги-Чаяакчының Иовка айтырыглар салганы (38–41 эгелер);

– прозалаан түңнел (42-ги эге).

Иовтуң ному колдуунда кайгамчык эки поэтиктиг дыл-биле бижиттинген. Ындыг-даа болза, ол дыл амгы үениң шинчилекчилеринге номну билип аарынга улуг бергедээшкиннерни таварыштырар. Мында кирген хөй еврей сөстер бүгү Библияда чүгле чаңгыс катап ажыглаттынып турар, ынчангаш оларның утказы эки билдинмес. Ол ышкаш бо номнуң эрте-бурунгу сөзүглелдериниң аразында ылгалдар дыка хөй. Ындыг бергелер Иовтуң номунуң очулгазын хөй черлерде ылаптыг шын эвес, а даап бодаан кылып турар.

1

Иов – Бургандан коргар, чөптүг кижи

1^1Уц деп черге+ Иов дээр кижи чурттап чораан+. Ол болза кем-буруу чок, чөптүг, Бургандан коргар болгаш бачыттан хая көрнүп чоруур кижи турган+. 2Иов чеди оол биле үш кыстың адазы турган. 3Ол 7000 өшкү-хой, 3000 теве, 500 эжеш шары болгаш 500 кыс элчиген кошкул малдыг, дыка хөй санныг чалча-хөделдиг кижи чүве-дир. Чөөн чүктүң бүгү аймактарының+ аразында Иов эң ат-алдарлыг кижи турган.

4Ооң оолдары ээлчег аайы-биле бот-боттарының бажыңнарынга найырлап-дойлаар дээш чыглыр, олар-биле кады дойлазын дээш кыс дуңмаларын база кыйгырып аар чаңчылдыг чүве-дир. 5Дойлаашкын үези эрте берген санында-ла, Иов оолдарын келдиртип алгаш, оларны ыдыктап-арыглап турган+. «Мээң оолдарым бачыт үүлгедип, боттарының сеткил-чүрээнде Бурганны бак сөглепкен бооп чадавас» деп бодап, Иов эртен эрте тургаш, оларның саны-биле бүрүн өрттедир өргүлдер салып турган+. Ол ынчаар үргүлчү кылып келген.

Буруудадыкчының Иовту нүгүлдээни

6Бир-ле хүн Дээрги-Бурган-Чаяакчының оолдары[*] Ооң мурнунга турар дээш чедип келген+, оларның аразынга буруудадыкчы[*] турган. 7Дээрги-Чаяакчы оон: «Сен кайыын келдиң?» – деп айтырган.

Буруудадыкчы: «Мен чер-делегейни эргип кезип чордум» – деп харыылаан+.

8Дээрги-Чаяакчы буруудадыкчыга: «Мээң чалчам Иовту эскердиң бе? Чер кырында өске ындыг кижи чок – ол кем-буруу чок, чөптүг, Бургандан коргар болгаш бачыттан хая көрнүп чоруур кижи чүве» – дээн.

9Буруудадыкчы Дээрги-Чаяакчыга: «Иов Бургандан хей черге коргар деп бе? 10Сен ооң бодун, өг-бүлезин база кошкул-хөреңгизин бүгү талазындан камгалап турбаан сен бе? Ооң холунуң ажыл-херээнге ачы-буян хайырлаан сен+, ооң кодан-кодан малдары чер кырында өзүп-көвүдеп-ле турар-дыр. 11Ынчалза-даа ооң бар-ла кошкул-хөреңгизинге Бодуңнуң холуң-биле дээптер болзуңза+, ол Сени арныңга албан бак сөглээр» – дээн.

12Дээрги-Чаяакчы буруудадыкчыга: «Ындыг бе? Ооң бар-ла кошкул-хөреңгизи сээң холуңче кирзин. Чүгле ооң бодунга дегбе» – дээн.

Буруудадыкчы Дээрги-Чаяакчыдан ыңай чорупкан.

13Бир-ле хүн, Иовтуң оолдар, кыстары улуг акызының бажыңынга найырлап-дойлап, арага-дары чооглап турда, 14Иовка шапкынчы кижи келгеш: «Шарылар чер аңдарып турду, а элчигеннер чанынга оъттап турду. 15Хенертен Шева чурттуглар+ халдап келгеш, оларны сүрүп аппарды, а силерниң ажылчыннарыңарны хылыш-биле кыра шанчып каапты. Силерге дыңнадып болур чаңгыс мен дириг арттым!» – дээн.

16Ол төндүр чугаалаваанда-ла, өске шапкынчы чедип келгеш: «Бурганның оду дээрден баткаш+, өшкү-хой болгаш ажылчыннарыңарны өрттедип каапты. Силерге дыңнадып болур чаңгыс мен дириг арттым!» – дээн.

17Ол төндүр чугаалаваанда-ла, база бир кижи чедип келгеш: «Халдей аймактан үш бөлүк халдап+, тевелерже хөме келгеш, оларны сүрүп аппарды, а ажылчыннарыңарны хылыш-биле кыра шанчып кагды. Силерге дыңнадып болур чаңгыс мен дириг арттым» – дээн.

18Ол төндүр чугаалаваанда-ла, оон өске кижи чедип келгеш: «Силерниң оолдар, кыстарыңар улуг акызының бажыңынга найырлап-дойлап, арага-дары чооглап турда, 19ээн кургаг ховудан коргунчуг шуурган хадып келгеш, ол бажыңның дөрт азыын силгиптерге, бажың аныяктар кырынче кээп дүштү, олар өлүп калды. Силерге дыңнадып болур чаңгыс мен дириг арттым» – дээн.

20Иов ынчан туруп келгеш, качыгдалдан хевин ора тыртып+, бажын чүлүп каапкаш, черже кээп дүжүп, Бурганга мөгейген. 21Ол мынча дээн: «Иемниң иштинден делегейже чанагаш үнүп келген мен, чер-иемче дедир чанагаш кире бээр мен+. Дээрги-Чаяакчы берген-дир, Дээрги-Чаяакчы дедир ап алган-дыр, Ооң ады алгаг-йөрээлдиг болзун+!»

22Ол бүгү болуп турза-даа, Иов черле бачыт үүлгетпээн, Бурган дугайында багай чүве чугаалаваан.

2

Буруудадыкчының Иовту катап база нүгүлдээни

2^1Бир-ле хүн Дээрги-Бурган-Чаяакчының оолдары катап база Ооң мурнунга турар дээш чедип келген, оларның аразынга буруудадыкчы турган+. Буруудадыкчы база Дээрги-Чаяакчының мурнунга туруптарга, 2Ол оон: «Сен кайыын келдиң?» – деп айтырган.

Буруудадыкчы Дээрги-Чаяакчыга: «Мен чер-делегейни эргип кезип чордум» – деп харыылаан.

3Дээрги-Чаяакчы аңаа: «Мээң чалчам Иовту эскердиң бе? Чер кырында өске ындыг кижи бар бе – ол кем-буруу чок, чөптүг, Бургандан коргар болгаш бачыттан хая көрнүп чоруур кижи чүве. Ол Меңээ шынчы чоруун быжыг кадагалап чоруур хевээр-дир, а сен Мени Иовту кем-буруу чокка-ла узуткап каар кылдыр күткүп турдуң чоп» – дээн.

4Буруудадыкчы Аңаа: «Кеш орнунга кеш! Амы-тыны дээш кижи бодунда бар-ла чүвени бериптер. 5Ынчалза-даа Бодуңнуң холуң-биле ооң сөөк-даяанга, эът-бодунга дээптер болзуңза, ол Сени арныңга албан бак сөглээр!» – деп харыылаан.

6Дээрги-Чаяакчы буруудадыкчыга: «Ол боду ам сээң холуңда-дыр че, чүгле амызын үспе» – дээн.

7Буруудадыкчы Дээрги-Чаяакчыдан ыңай чорупкаш, Иовка таваңгайындан эгелээш, тейинге чедир коргунчуг оюлганнар чыпшырып каан+. 8А Иов качыгдалдан хүлге олуруп алгаш+, ириңин сивирери-биле сава бузундузу тудуп алган.

9Кадайы аңаа: «Сен Бурганга шынчы чорууңга быжыг хевээр сен бе? Бурганны бак сөглепкеш, өлү бер!» – дээн.

10Иов аңаа: «Сээң чугааң сээдең кадай чугаазы-дыр! Таанда-ла бис Бургандан чүгле эки чүве хүлээп аар, а багай чүве хүлээп албас улус бе?» – деп харыылаан.

Ол бүгү болуп турза-даа, Иов бодунуң аксы-сөзү-биле бачыт үүлгетпээн+.

Иовтуң үш эжи

11Иовту тавараан бүгү хай-халап дугайында ооң үш эжи дыңнап кааш+, кижи бүрүзү бодунуң чуртундан: Элифаз – Темандан+, Вилдад – Шуахтан+ болгаш Софар – Наамадан олче чорупкан. Олар Иовка кады барып, ооң-биле кады хараадап ыглажыр, ону аргалаар дээш ужуражып келген. 12Иовту ырактан көрүп кааш, танывайн барганнар. Олар ынчан качыгдалдан ишкирнип ыглажып, боттарының хевин ора соп, доозун-довуракты дээрже чажып, баштарынче уруп эгелээн+. 13Чеди хүн, чеди дүн дургузунда эжи-биле кады черге олурганнар+. Ооң кедергей хилинчектенип турарын көргеш, оларның кайызы-даа аңаа чаңгыс сөс-даа чугаалаваан.

3

Иовтуң бодунуң төрүттүнген хүнүн каргааны

3^1Ооң соонда Иов чугааланып эгелээш, бодунуң төрүттүнген хүнүн каргап каапкан. 2Ол мынча дээн:

3«Мээң төрүттүнген хүнүм чиде берзин,
„Оол ботталды!“ дээн дүн база читсин+.
4Ол хүн дүмбей караңгы бооп хуулзун,
дээрде Бурган ону сагынмазын,
чырык ол хүн чырытпазын!
5Ол хүн дүмбейге алзып алзын,
ону коргунчуг караңгы бүргей апсын,
булут шыва апсын, хүн туттуруушкуну коргудупсун!

6Ботталганым дүннү дүмбей хөме апсын,
чылдың бир хүнү кылдыр ол санаттынмазын,
айлар санаашкынынче ол кирбезин!
7Ол дүне үре-төл ботталбас болзун,
өөрүшкүнүң ыыткыр алгызы аңаа дыңналбазын!
8Левиафанны[*] оттуруп шыдаар
илби-шидичилер, хүннерге каргыш салыр кижилер
ол дүннү база каргап каапсын!
9Ол дүннүң эртенги сылдыстары өжүп калзын,
даң адарын ол хей-ле маназын,
эртенги хаяаның чырыш дээрин көрбезин!

10Чүге дээрге ол үе төрүттүнеримни болдурбайн барбаан-дыр,
човалаңны менден чажырып кааппаан-дыр.

11Чүге-ле мен төрүттүнеримде өлү бербээним ол,
иемниң иштинге-ле өлүп калбааным ол?+
12Чүге мени хойнунга олуртуп,
эмиг сүдү-биле эмзирип турганыл?
13Ынчан бүрлүп калган болзумза,
ам амыр-дыштыг чыдар ийик мен,
чыргал көрүп, удуур ийик мен;

14чер-делегейниң хааннары, ызыгууртаннары-биле –
ам буступ калган тудуглар кылып каан чагырыкчылар-биле кады;

15бажыңнарын мөңгүн-биле долдуруп,
алдын чыып турган нояннар-биле кады удуур ийик мен.

16Дүжүрген уругну дег,
чырык көрбээн чаш төлдү дег
мени ажаап каары кай!+

17Өлүглер оранынга бузуттугларның чедирген дүвүрели оожургаар,
могап-шылааннар дыжын көөр.

18Хоругдаттырганнар аңаа кады оожургап,
дарлакчының үнүн дыңнавастар.

19Аңаа чөгенчиг-даа, өндүр улуг-даа кижи дең болур,
кул кижи дээргизинден хостуг болур.

20Чүге-ле човалаң көрген кижиге чырыкты бергенил+,
сеткили хинчектенген кижиге чуртталганы бергенил?

21Ындыглар өлүмнү четтикпейн манаарга-даа, келбес,
ону үнелиг шыгжагдан кызып дилээрге-даа, тывылбас+.

22Чевегни тып алгаш, ол хөөкүй хөглеп,
өөрүп-байырлап шаг боор+.
23Ындыг хөөкүйнүң оруу муңгаш,

Бурган аңаа бүгү таладан шаптараазын тургузуп каан+.

24Ам мээң човуурум аъш-чемимни солуду,
караам чажы суг дег агып тур.

25Коргуп турган чүвем меңээ таварышты,
сүртеп турган чүвем мени хөме апты+.

26Меңээ оожургал-даа, амыр-дыш-даа,
тайбың-даа чок – чүгле дүвүрээзин!»

4

Элифазтың чугаазы: бачыт чок кижи турбас

4^1Теман чурттуг Элифаз мынча деп харыылаан:

2«Чугаа-сөзүм сеңээ анчыг бооп чадавас,
ындыг-даа болза, ыыттавайн баар арга бар бе?!

3Сен бодуң хөй улусту билиндир сургап,
суларап калган холдарны күш киирип турдуң+.

4Илдигип кээп дүшкен улусту сээң сөстериң көдүрүп турду,
тептиккен улусту быжыглап турдуң.

5А ам айыыл-халап сени таварыырга, харыксырап калдың,
ол сеңээ дээптерге, сагыш-сеткилиң дүвүреди.

6Бургандан коргуушкун сеңээ чөленгиишти,
а оруктарың кем-буруу чогу+ – идегелди берип турар эвес бе?

7Сактып кел: буруу чок кижи өлүр ийик бе,
чөптүглер узуткаткан бе?+
8Мен көөрүмге, хай-бачыт аңдарып,
човалаң тарып турар улус оозун ажаап аар-дыр+.

9Олар Бурганның тыныжындан өлүп каар-дыр,

Ооң килеңиниң эзининден чиде бээр-дир+.

10Арзылаңнар алгызы, ырланган үнү дыңналып турза-даа,
оларның дижин тура тыртып кааптар;
11араатан аң олча тыппаанындан өлүп каар,
арзылаңчыгаштар тарай маңнажы бээр.

12Чажыт сөс меңээ билдингир апарды,
мээң кулаам сымыранган сөс дыңнап кагды:
13дүвүренчиг дүнеки көстүүшкүннер аразында,
улус улуг уйгузунче дүлүнген үеде+,
14коргуушкун болгаш сирилээшкин мени хөме ап,
сөөктерим сириңейни берди+.
15Бир сүлде мурнум-биле эрте берди[*],
бажым дүгү дораан адыя берди.

16Ол кээп туруп алды, а кым боор деп танывадым –
чүгле тода эвес хевир-дүрзү мурнумда турду.

Ыржым өттүр бир-ле үн дыңнап кагдым+:

17„Кижи амытан Бургандан шынныг[*] боор бе,

Чаяакчызындан арыг боор бе?+

18Бурган Бодунуң чалчаларынга безин бүзүревес-тир,

Бодунуң төлээлериниң безин четпестерин көрүп каар-дыр+.

19А дойдан туткан, довурак-доозунда турар бажыңнарда чурттаан[*],
үзүт-ховаган ышкаш чылча базып каап болур
кижилер дугайында чугаалаан-даа ажыы бар бе?

20Олар эртен бар, а кежээ чок апаар –
шуут чиде бээри эскертинмес.

21Оларның оран-савазын быжыглаан багларны үзе тыртып каапкан.

Улус мерген угаан чедип албайн өлүп каар+“».

5

Бурганның чемелеп турар кижизи амыр-чыргалдыг

5^1«Кый деп көр, кым сеңээ харыылаар-дыр?

Дээрниң ыдыктыг төлээлериниң кайызын дуза дилеп кыйгырар сен?+

2Мелегей кижини килеңнээчели өлүмге чедирер+,
а кенен кижини изиглээшкини узуткап каар.

3Көрген мен: мелегей кижи турумчуп чурттай берген болур,
ынчалза-даа ооң бажыңын хенертен каргыш таварыыр[*].

4Ооң ажы-төлүнге болчур кижи чок,
оларны хоорайның төп шөлүнге дарлап-бастыр,
а камгалаптар кым-даа чок болур.

5Оларның дүжүдүн өске – аштаан кижи сыырыптар,
тенниг хараган аразында үнгенин безин арттырбас,
а суксаан кижи оларның эт-хөреңгизин ажырыптар.

6Хай-халап черден үнүп келбес,
човалаң хөрзүнден өзүп келбес-ле болгай;
7а кижи, чаштанчының өрү ужары дег,
човалаңны боду төрүүр[*].

8А мен бодум Бургандан дуза дилеп кыйгырар мен,
ажыл-херээмни Аңаа бүзүреп дагзыр мен.

9Ооң ажыл-херээ өндүр улуг, билип аары болдунмас,

Ооң кайгамчык чүүлдери эмге-тикчок+.
10Бурган черже чаъс чагдырып,
шөлдерни суггарып турар+;
11базындырганнарны бедикче үндүрүп,
ыглап-сыктааннарны камгалалче өрү көдүрүп турар+;

12кажарларның бодалдарын үрей шаап,
оларның холунче чедимче кирбес кылып турар;

13мерген угаанныг дирткеннерни оларның-на кажары-биле тудуп,
оптугларның сүмелерин будулдуруп турар+:

14чырык хүндүс-ле оларны караңгы бүргей аптар,
дал дүъште, дүне дег, суйбанып чоруурлар+.

15Бурган ядыы күжүрнү хылыштан,
дайзыннарының аксындан, күштүглерниң холундан камгалаар+.

16Ынчаарга түреңги кижиде идегел бар,
а бузут-бак аксын хаап аар+.

17Бурганның чемелеп турар кижизи амыр-чыргалдыг!

Күчүлүг Бурганның эдип-чазаар сургаалын хүлээвейн барба+:

18Ол сени балыглаза-даа, балыыңны Боду шарып бээр,

Ол сопса-даа, Ооң-на холдары экиртип каар+.
19Алды айыыл-халаптан Ол сени камгалаар,
чедиги-даа айыыл сеңээ дегбес+;
20аш-чут үезинде сени өлүмден+,
дайын үезинде – хылыштан адырып каар;
21нүгүлдүң кымчызындан чайлай бээр сен+,
хоозурал кээринден кортпас сен.
22Хоозурал биле аш-чутту кочулаар сен,
черлик аң-араатандан кортпас сен;
23шөлде даштар-биле тайбың керээзи чарар сен,
черлик аң-мең сээң-биле эп-найырал тудар.

24Сээң аалыңга чаагай чорук келгенин билип аар сен,
хой кажаазынче көөрүңге, четпес чүүл чок боор[*];

25хөй санныг үре-салгалдыыңны көрүп каар сен,
салгакчыларың чер кырында оът-сиген дег боор+.

26Четчип бышкан назыныңда чевегже кире бээр сен+,
үезинде ажааган тараа бажы дег боор сен.

27Илередип билип алган чүүлүвүс ол-дур – ылап-ла ындыг!

Дыңнап алгаш, бодуң шиңгээдип ал».

6

Иовтуң чугаазы: мээң хомудалым чөптүг

6^1Иов ынчан мынча деп харыылаан:

2«Бир эвес мээң качыгдалымны деңзилеп,
хилинчээмни деңзи таваанче салыр болза,
3ол далайлар элезининден-даа аар болур ийик!+
Ынчангаш мээң чугаа-соодум ындыг доңгун-дур.
4Күчүлүг Бурганның согуннары мага-бодумда+,
мээң сеткил-чүрээм оларның хоранын ижип турар,

Бурганның ыдыпканы коргунчуг кеземчелер кырымда хөме келген.

5Черлик элчиген, оът-сигени бар болза, алгырар бе,
шары, чиир чемниг болза, мөөрээр бе?

6Дус чок аъш-чем амданныг бе,
чуурганың агында амдан бар бе?

7Ындыг аъш-чемге дээр хөңнүм чок,
оон ам хөөн булганыр апардым!

8О, дилээм боттаны берген болза,
Бурган мээң күзелимни күүсеткен болза –
9Ол мени узуткап каарын болгааган болза,
холун сунгаш, чок кылып каан болза!+
10Ындыг төнчү меңээ аргалал,
кадыг-дошкун аарышкы аразында өөрүшкү болур ийик –

Ыдыктыг Бурганның сөстеринден ойталавааным ол-дур!

11Идегеп, манаар хире кандыг күштүг мен,
шыдажыр хире кандыг эчис сорулгалыг мен?

12Мээң быжыым – даштың быжыы бе?

Мээң мага-бодум – хүлер бе?

13Кандыг-даа деткимчени менден хунаап турда,
бодумга дузалаптар арга менде бар бе?

14Эжинге энерелдиг эвес кижи

Бургандан коргуушкунну уттупкан-дыр[*].

15А мээң ха-дуңмам, соглуучал дамырак дег, бүзүрел чок+,
савазыраан хем суу дег, доктаамал эвес+:
16эрип чыдар доштан бораңгай-даа апаар,
хар эриирге, шапкын ага-даа бээр;
17а кааңнаашкын эгелээрге, оожургап, соглур,
изип кааңнаарга, уну куруглап каар.

18Чиңнер аңаа суг дилээш, оруктарындан өскээр барып,
ээн кургаг ховуже киргеш, өлүп чидер;

19Фемадан+ чиңчилер суг дилеп, харап көөр,

Шевадан+ садыгжылар суг тып аарынга идегеп турар,

20ынчалза-даа оларның идегели меге болур:

кургаг унга чедип келгеш, чөгели төнер.

21Силер меңээ база ындыг хем дег апардыңар!

Мээң коргунчуг үүле-чолум көргеш, корга бердиңер.

22Мен силерден белек дилеп тур мен бе
азы „Мен дээш байлааңардан хээли бериңер“ деп тур мен бе?

23„Дайзынның холундан мени адырыңар,
дарлакчылар холундан садып хостаңар“ дидим бе?

24Мени сургаңар, ынчан ыыттавайн баар мен,
шын эвес чүүл кылганымны көргүзүңер.

25Шынныг сөстер күштүг-дүр[*],
а силерниң чемеңер чүнү шынзыдып турарыл?

26Мээң сөстеримни буруу шавар деп тур силер бе?

Идегелин ышкынган кижиниң чугаазы чүгле хоозун хат бе?+

27Силер өскүс кижиже-даа халдаар,
эжиңерни-даа садыптар ийик силер чоп!

28Ам-на менче көрүп келиңер:

кызыл арныңарга-ла мегелээр деп мен бе?

29Боданып көрүңер, бузут-бак үүлгетпеңер,
боданып көрүңер, мен актыг мен.

30Мээң чугаамда шын эвес чүүл бар-дыр бе,
ажыг амданны ылгап шыдавас мен бе?»

7

Иовтуң хилинчээ хемчээл чок

7^1«Чер кырынга кижиниң хуу-салымы – шыланчыг күш-ажыл албаны, ооң хүннери – хөлечиктээр хүннер эвес бе?+

2Хөлегеге дыштаныксап турар кул кижиге дег,
ажылы дээш төлевир манап турар хөлечикке дег+,

3меңээ база хоозун куруг айлар онаашты,
мээң үлүг-хуум – хилинчектиг дүннер болду.

4Удуп чыдыпкаш-ла, „Кажан турар мен“ деп бодаар-дыр мен,
а дүн төнместеп, даң аткыже аңдарлып-дүңдерлип кээр-дир мен+.

5Мага-бодумну курттар үглээн,
доозун сиңген балыглар шыпкан,
кежим кестип-чарлып, ириңнели берген.

6Мээң хүннерим аргыыр херексел хемези дег караңайнып+,
төнчүзүнче чоокшулап, идегелим үстүп тур+.

7Бурганым, сактып келем: мээң чуртталгам – эзин-бус-тур,
аас-кежикти катап база караам-биле көрбес мен.

8Мени ам көрүп турар карак удавайн көргеш, тыппас,

Сен көрүп кээриңге, мен чок боор мен+.

9Булуттуң шаарарып, чиде бээри дег,
өлүглер оранынче бада берген кижи эглип келбес;

10бодунуң бажыңынче чанып келбес,
ооң турган чери ону ам танывайн баар+.

11Ынчангаш мен аксы-сөзүм тыртпас мен,
качыгдаан сеткилимден чугаалаар мен,
хилинчектенген сагыжымдан хомудалым илередир мен.

12Мен далай мен бе азы далай моозу мен бе[*],
чүге Сен мени таңныылдарга кадартып кагдың?
13„Уйгум мени аргалаар,
дөжээмге сагыш аарыы оожургаар“ деп бодаар-дыр мен.

14А Сен мени дүштеримге коргудар-дыр сен,
көстүүшкүннер-биле сүртедир-дир сен!
15Мындыг мага-боттуг чоруурунуң орнунга,
тыныжым боглуп каары, өлү бээри дээре турган ийик.

16Чуртталга хөңнүмге дээпти+ – дөмей-ле мөңге чурттаар эвес.

Мени каапкаш барам!+ Мээң назыным чүгле хей-бус+ болгай.

17Кижи деп кымыл ол – Сен чүге ону өрү көдүрүп,
ол дээш сагыш човаар сен?+
18Чүге эртенниң-не аңаа кээп,
ону үргүлчү шенеп турар сен?+

19Таанда-ла көрүжүңнү менден чайлатпас сен бе+,
хензиг-даа када болза мени салыптып,
чараа ажырыптар чай бербес сен бе?

20Бачыттыг дижик мен. Сээң Бодуңга багай чүнү кылдым,
кижилер Харагалзакчызы?

Чүге мени согуннарыңга кара кылып алдың?+

Канчап мен Сеңээ аартык болу бердим?

21Бир эвес кандыг-бир бачыт үүлгеткен болзумза,
чүге мени өршээвес сен,
кем-буруумну менден адырбас сен?

Мен ам удавайн чер алдынче кире бээр мен,
мени дилээриңге-даа, чок боор мен!»

8

Вилдадтың чугаазы: Бурган шынны хажытпас

8^1Шуах чурттуг Вилдад+ мынча деп харыылаан:

2«Ындыг чугааны үр чугаалаар сен бе?

Сээң сөстериң – чүгле күштүг хат-тыр.

3Таанда-ла Бурган чөптүг шииткелди хажыдар бе,

Күчүлүг Бурган шынны хажыдар бе?+

4Бир эвес ажы-төлүң Аңаа удур бачыт үүлгеткен болза,

Ол оларның кем-буруузун боттарының баштарынче халдаткан-дыр.

5А бир эвес сен Бурганче чүткүүр болзуңза,
Күчүлүг Бурганга чанныр болзуңза,
6бир эвес арыг болгаш чөптүг-шынныг болзуңза,
Ол ам дораан сен дээш хөделип, дузалаар,
аал-ораныңны ачы-хавыяаң ёзугаар катап база тургузуп каар+.

7Сен эгезинде чөгенчиг ынай-даа турган болзуңза,
адак сөөлүнде өндүр улуг апаар сен.

8Шаандагы салгалдардан айтырып көр,
оларның ада-өгбезиниң билип алган чүүлүн хандыр көрүп көр+;

9чүге дээрге бис дүүн чаа төрүттүнген бис, билир чүвевис чок,
чер кырында хүннеривис хөлеге-биле дөмей-дир+.

10Ынчангаш ол салгалдар сени өөредип, сургап кагзын,
сеткил-чүрээн чугаа-сөзүнге ажытсын.

11Тулаа чок черге хыыргыыш үнер бе?

Суг чок болза, кулузун өзер бе?

12Олар ам-даа чечектелип, одура кестинмээн бол,
кандыг-даа оът-сигенден дүрген кадып каар+.

13Бурганны уттупкан бүгү улустуң хуу-салымы ол-дур+,

Оон ойталаан кижиниң идегели өлүп төнер+.

14Ындыг кижиниң ынаныжы удазында астынган,
ооң чөленгиижи – ээремчик дузаа-ла+.

15Ээремчик дузаанга чөленирге, ол үстүп каар+,
оон халбактанырга, ууп шыдавайн баар.

16Ындыг улус хүн караанга өзүп үнген үнүшке дөмей,
өзүмнери сесерликке чүк башка шөйлүр;

17дазылдары оваалап каан даштарже орааштынып кирип,
хая-даш аразындан чаза булгап үнүп кээр.

18А оларны турган черинден тура тыртыптарга,
ол чер боду-ла олардан ойталап:

„Силерни кажан-даа көрбээн мен!“ – дээр+.

19Ындыг улустуң оруунда үнген өөрүшкүзү ол-ла-дыр!

А черден өскелери үнүп кээр.

20Бурган буруу чок кижиден ойталавас,
а бузуттуг кижини деткивес!
21Ол сээң аксыңны каткы-биле+,
боостааңны – өөрүшкүлүг алгы-биле катап база долдуруптар.

22А сээң дайзыннарың бак адын хеп дег кедип алыр+,
бузуттугларның аалдары чиде бээр!»

9

Иовтуң чугаазы: Бурган-биле маргыжар арга чок

9^1Иов мынча деп харыылаан:

2«Мен билир мен: ол бүгү ылап-ла ындыг.

Ынчалза-даа кижи амытан Бурганның мурнунга канчап агартынарыл?+

3Кандыг-бир кижи Ооң-биле чаргылдажыр дээр болза+,

Ооң салган муң айтырыының чаңгызынга-даа харыылап шыдаар эвес.

4Мерген угаанныг-даа, күчү-күштүг-даа кижи

Бурган-биле маргышкаш[*], менди арткан деп чүве турган бе?

5Ооң дагларны канчаар шимчедирин кым-даа билип шыдавас,
килеңнээнде, оларны буза шаап кааптар.

6Бурган черни туружундан чылдырып,
ону тургускан адагаштарны сириледип турар+.

7Ол дужаарга, хүн үнмес,
сылдыстарны таңмалап каарга, чырывас.

8Ол дээрлерни чааскаан чада салып+,
далайның бедик чалгыгларын базып турар.

9Ол Чеди-Хаан, Үш-Мыйгак, Үгер сылдыстарны+,
мурнуу чүктүң чырымалдарын чаяап каан.

10Ооң ажыл-херээ өндүр улуг, билип аары болдунмас,
кайгамчык чүүлдери эмге-тикчок+.

11Ол мурнум-биле эртер болза, мен көрбес мен,
чаным-биле эрте берзе, эскербес мен.

12Ол хунаап аарга, кым-даа эгидип шыдавас,
кым-даа Аңаа: „Бо канчап бардың?!“ – дивес.

13Бурган Бодунуң килеңин соксатпас –

Рахавтың[*] бараан болукчулары безин Ооң мурнунга кээп дүшкен!+

14Мен канчап Аңаа харыылаар мен?

Ооң-биле маргыжар сөстерни кайыын тывар мен?

15Актыг-даа болзумза, харыы тудуп шыдавас мен,

Шииткекчимден өршээл дилеп, чанныр ужурлуг мен+.

16Ол мээң кыйгымга харыылаар-даа болза,
мени Ол дыңнаар деп бүзүревес мен.
17Ол менче казыргы дег хөме таварып келгеш,
хей черге балыгларымны көвүдедир-дир;
18тыныш алыр арга бербес-тир,
муңгагдал-биле мени долдурар-дыр.

19Хамык ужур күште болза, Ол – күчү-күштүг-дүр,
а шынныг шииткелде болза, ону канчап чедип аар мен?+

20Актыг-даа болзумза, аксы-дылым бодумну буруудадыр+,
буруу чок-даа болзумза, Ол мени буруулуг деп көөр.

21Мээң буруум чок!+ Меңээ ам дөмей-ле,
чуртталгамны херекке албас апардым, ол мээң хөңнүмге дээпти+.

22Бүгү чүве бир дөмей! Ынчангаш чугаалап тур мен:

Бурган буруу чок-даа кижини, бузуттуг-даа кижини чок кылып турар+.

23Хенертен тавараан айыылга өлүртүп турар
буруу чоктарның муңгагдалын Ол кыжырып каттырар.

24Чер бузуттугларның эргезинге хүлээттинген,
шииткекчилерниң караан Ол дуглап турар+ –
а Ол эвес болза, өске кым деп?

25Мээң хүннерим шапкынчыдан-даа дүрген маңнаар+ –
эки чүүл көрбейн дезип чоруп турлар;

26дүрген хемелер ышкаш,
олчазынче шүүргедеп баткан эзир ышкаш, караш кыннырлар.

27„Хомудалым уттуптайн,
хөлүгүр хевирим өскертип, хүлүмзүрүүйн“ – дизимзе-даа,

28чаа хилинчектен коргар-дыр мен.
Мени агартпазыңны билир мен,
29буруудап артар мен,
ындыг болганда, хей черге күженген херээм чүл?

30Хар суу-биле чунуп-даа алзымза,
саваң-биле холум арыглап-даа алзымза+,
31дөмей-ле Сен мени хир-бокче суптар сен –
хевим безин менден ческинер.

32Бурган дээрге кижи эвес-тир, канчап Ооң-биле маргыжар мен+,
канчап Ооң-биле кады шииткел черинче баар мен.

33Бистиң аравыста эптештирикчи чок,
холун ийилдиривисче салыптар кижи чок;
34Бурган мени девидетпезин дээш,
Ооң мергезин менден чайладыптар кижи чок.

35Чүгле ынчан коргуп-сүртевейн чугаалап шыдаар ийик мен;
бодум буруулуг эвес мен дээрзин чугаалаар ийик мен[*]».

10

Бурганның Иовка амыр-дыш көргүспестээни

10^1«Чуртталгам меңээ ческинчиг апарды+,

хомудалымны хосталгаже салыптайн,
качыгдаан сеткилимден ажыы-биле чугаалаайн.

2Бурганга чугаалаайн: мени буруулуг дивейн көр.

Мээң-биле чүге чаргылдажып турарыңны тайылбырлам+.

3Холуңнуң чаяалгазын кызагдап, бак көөрү,
бузуттугларның бодалдарын чүүлдүгзүнери Сеңээ тааржыр-дыр бе?

4Сээң карактарың – өлүр салымныг кижилернии дег бе,
оларның көөрү дег кылдыр көөр-дүр сен бе?+

5Сээң хүннериң кижи амытанның хүннери дег бе,

Сээң чылдарың – бөдүүн кижинии дег бе?

6Чүге Сен мээң буруумну дилеп тып тур сен,
бачыдымны илерекседип тур сен?

7Буруу чогум Сеңээ билдингир болгай+.

Мени кым-даа Сээң холуңдан камгалап шыдаар эвес+.

8Сээң холдарың мени хевирлеп, бүрүнү-биле кылып каан+,
а ам мени узуткаар деп тур сен бе?
9Сактып келем, Сен мени дойдан тудуп турдуң,
а ам довурак-доозунче эгидериң ол бе?+

10Сен мени иемниң иштинге ботталып турумда+, сүт дег төпкеш,
оон ээжегей ышкаш хоюдуп каан сен;
11эът, кешти меңээ кедирип,
сөөктер, сиирлер-биле тудуштуруп каан сен.
12Амыдырал биле энерелди меңээ хайырлааш,
сагыш човаашкының-биле амы-тынымны камгалап келдиң.

13А Сээң чүрээңге өске чүүл чаштып турган,

Сээң чүнү бодап турганыңны билир мен.

14Бачыт үүлгетсимзе, Сен мени истеп тывар сен,
кем-буруум дээш кеземче чок арттырбас сен.

15Буруулуг болзумза, ат болур мен!

Актыг-даа болзумза, бажым көдүрүп шыдавас мен:

мээң адым шуут баксырап кагды,
хилинчек менче сиңе берди[*].
16Бажым көдүрүп кээримге-ле[*],
арзылаң дег халдап кээр-дир сен,
коргунчуг күжүң-биле катап-катап мени согар-дыр сен.

17Меңээ удур херечилелди катап-катап кылып,
килеңиңни меңээ удур улам-на күштелдирип,
чаа-чаа аг-шеригни меңээ удур көдүрүп-ле тур сен+.

18Сен мени чүге иемниң иштинден ужулдуң?

Ол үеде өлү бээрим кай, мени кым-даа көрбес ийик+;

19кажан-даа чурттаваан боорум кай,
иемниң иштинден-не чевегже аппарып кааптары кай!

20Мээң кыска назыным+ төнер четкен-дир.

Мени каапкаш барам+, сеткилим бичии-даа болза өөрүзүн –

21-22караңгы кара, өлүмнүң хөлегези бүргээн,
дүмбей караңгы оранче+, аайлаттынмаан черже
эглиш чок чоруур бетинде өөрүзүн+».

11

Софарның чугаазы: Иов Бурганче холун сунар ужурлуг

11^1Наама чурттуг Софар+ мынча деп харыылаан:

2«Хөй сөзүң харыы чок артар бе,
чечээргээң-биле агартынар сен бе?
3Сен чулчурууруңга, өске улус ыытташпас бе,
кочулал кылырыңга, ай дээр кижи чок бе?
4„Мээң бодап турарым шын,
Бурганның мурнунга арыг мен“ – дээр-дир сен+.
5Таанда! Бурган сеңээ харыылап,
аксы-сөзүн ажыткан болза!
6Ол сеңээ чажыт мерген угаанны ажыдарга,
ооң аажок ханызын көрүп каар турган ийик сен[*].

Билип ал: Бурган кем-бурууңнуң чамдыызын кеземче чок арттырган-дыр.

7Бурганның чажыттарын дилеп тып ап,

Күчүлүг Бурганны бүрүнү-биле билип ап шыдаар сен бе?

8Ооң мерген угааны дээрден бедик – аңаа чедер харыың бар бе?

Алдыы орандан-даа ханы – канчап билип аар сен?+

9Ооң хемчээли черден узун,
далайдан калбак.

10Бир эвес Ол келгеш, кижини кара-бажыңче октапса,
шүүгү чыылдырыпса, кым Ону доктаадырыл?+

11Ол хоозун улусту билир, бузут-бакты көрүп турар –
ону анаа эрттирбес-даа.

12Черлик элчиген кижи төлү төрүвээн шаанда,
хос баштыг кижи угаан кирбес.

13Сеткил-чүрээңге шын угланыышкын берип,
Бурганче холуң сунар болзуңза+;
14холуңда бачыдыңны ыңай октап,
бузут-бакты аалыңдан сывырыптар болзуңза+,
15бакка борашпаан арныңны көдүрүп,
быжыг турар сен, коргуп-сүртевес сен.
16Ынчан биеэги човулаңыңны,
шагда агып баткан суг дег, уттуптар сен.

17Сээң чуртталгаң дал дүъштен-даа чырык апаар,
караңгыны даң хаяазы солуптар+.

18Оожургай бээр сен, чүге дээрге идегел турар;
камгалалдыг бооп, тайбың удуп шыдаар сен.

19Дыштанып чыдар сен – кым-даа сеңээ кыжанмас+;
хөй-ле улус сээң ээ көрнүүшкүнүң дилээр.

20А бузуттугларның карактары имистелип өжер,
оларга хоргадаар чер турбас,
оларның идегели – эстип-хайлы бээр».

12

Иовтуң чугаазы: мерген угаан биле күчү-күш – Бурганда

12^1Иов мынча деп харыылаан:

2«Силер чок болзуңарза, мерген угаан турбас,
ындыг кончуг кижилер-дир силер!

3А менде база, силерде дег, угаан бар,
силерден чүм-биле-даа дорайтаваан мен.

Силерниң чугаалап турар бүгү чүвеңерни кым билбезил!

4Ооң мурнунда Бурганны кыйгырарымга,
Ол харыылап-даа турган болза+,
мен ам эш-өөрүмге кочу-шоот апардым+,
мен, актыг, кем-буруу чок кижи,
кочу-шоотка кирдим.

5Амыр-шөлээн улус айыылга таварышканнарны бодалында бак көөр,
быжыг туруштуг улус тендиш дээннерни кыжырыыр[*].

6А дээрбечилерниң аалдары амыр-менди,

Бурганны килеңнедип турарлар тайбың чуртталгалыг –

Ооң холу оларны камгалап турар+.

7Дириг амытаннардан айтыр – тайылбырлап бээрлер,
дээрниң куштары сеңээ чугаалап бээр;
8черден билип ал – ол тайылбырлап бээр,
далайның балыктары сеңээ медээлеп бээр.
9Дээрги-Чаяакчының холу ынчалдыр кылып каанын
оларның кайызы билбезил?
10Ооң холунда – бүгү дириг амытанның тыны,
кижи бүрүзүнүң тыныжы+.
11Дылдың аъш-чем амданын шенээри дег,
кулак сөстерни ылгап дыңнап турар эвес бе?+

12Мерген угаан – кырганнарда бе,
узун назын угаан-сарыылга чедирер бе?+

13Мерген угаан биле күчү-күш – Бурганда,
арга-сүме биле угаан-сарыыл – Бурганда!

14Ооң үреп каан чүвези катап тургустунмас+.

Ооң хоругдап каан кижизи хосталып шыдавас+.

15Ол сугларны тырттылдырыптарга, соглуп каарлар,
а аксыптарга, чер кырын хөме аптарлар.

16Күчү-күш, мерген угаан Ооң-биле кээр,
мегечи-даа, мегелеттирген-даа кижи Ооң эргезинде.

17Ол дээди дүжүметтерни бодал чок кылып[*],
черниң шииткекчилерин – мелегей улус кылып каар+;

18хааннарның эрге-дужаалын дүжүрүп+,
оларның белин чалчаның союндаа-биле шарып каар;

19Бурганның бараалгакчыларын бодал чок кылып*,
шыдалдыг улусту чыттыр шааптар;
20бүзүрелдиг улустуң чугаазы үнмес кылып,
ирейлерниң угаанын ышкындырып каар;
21ызыгууртаннарны бак ат-биле бүргеп+,
күчүлүг улустуң курун чежип, кошкадып каар.

22Бурган дүмбейниң ханызын ажыдып,
караңгыны чырыкче үндүрүп турар+;
23чоннарны көвүдедип+ база чок кылып,
аймактарны тарадыр көжүрүп база бөлүп турар;
24чоннуң баштыңнарының угаанын баларадып,
орук-чирик чок, ээн черге азып-тояарынче албадап турар+.

25Оларны караңгыда, чырык чокта суйбандырып чорудуп+,
эзирик улус дег, тендиңейндир кылаштадыр+».

13

Иовтуң эштериниң чугаа-сооду хоозун

13^1«Мен бодум база ол бүгүнү көрген болгай мен,

ол бүгүнү дыңнаан, билип алган болгай мен.

2Силерниң билир чүвеңерни мен база билир мен,
силерден дорайтаар чүм-даа чок.

3Ынчалза-даа Күчүлүг Бурган-биле чугаалажыксадым,

Ооң-биле мээң херээм дугайында маргыжыксадым+.

4А силер мени меге-биле ораап-шарып тур силер,
шуптуңар ажык чок эмчилер-дир силер.

5О, силер шупту ыыттавайн барган болзуңарза!

Силерниң мерген угаанныыңар ол боор ийик+.

6Мээң барымдааларымны хандыр көрүңер,
чемелелдиг чугаамны дыңнаңар.

7Бурганга силерниң мегеңер херек бе,

Ол дээш мегелээр силер бе?

8Ооң талазында болуп,
чаргы-чаалызынга Ону камгалаксап тур силер бе?

9Бурган силерни шенээр болза, та канчап баар силер.

Кижини дег, Ону дуурайлаар силер бе?+

10Бир эвес чажыды-биле чөптүг эвес көөр болзуңарза,

Ол силерни албан чемелээр.

11Ооң өндүр бедии силерни коргудуп,

Ооң ыдыпканы коргуушкун силерни бүргей аптар-дыр.

12Силерниң чугаа-соодуңар – ыйба-хүл дег-дир,
камгалалыңарны дойдан кылган-дыр.

13Ыыттаваңар, ам мен чугаалаайн,
а ооң соонда мээң-биле болур чүве болуп турзун!

14Бодумну кончуг улуг айыылга таварыштырып тур мен –
амы-тынымны адыжымда салып алдым.

15Бурган мени өлүрүп каар-дыр, идегел чок-тур[*],
чүгле оруумну Ооң мурнунга камгалап алыйн.

16Мээң камгалалым ол-дур, чүге дээрге

Бургандан ойталаан кижи

Ооң мурнунче чоокшулап диттикпес.

17Дыңнаңар, мээң сөстеримни дыңнаңар,
мээң чугаамче кичээнгейден салыңар.

18Бодумнуң чаргымны эгелеп алдым,
агарып үнеримни билир мен.

19Мени буруудадып шыдаар кым барыл?+

Буруум бар болза, ыыдым чидип, өлүп каар мен.

20Бурганым, Сенден чүгле ийи дилээм бар,
ынчан Сенден оон ыңай чаштынмас мен:
21Бодуңнуң холуңну менден ырадып көрем+;
Сээң ытканың коргуушкун мени сирилетпезин!+
22Ынчан мени кый девит – харыылаар мен+;
азы чугаалаарын чөпшээрээш, Бодуң харыыдан берип көрем.

23Мээң бачыттарым, бузут-багым кайы хире хөйүл?

Багай үүлгедиглерим, бачыттарымны көргүзүп көрем.

24Чүге Сен менден арның чажырып,
мени Бодуңнуң дайзының деп санаар сен?+
25Дүшкен бүрүнү коргудар сен бе,
кургаг тараа саваңын истеп-сүрер сен бе?+
26Меңээ аар-берге салым-чолду бижип кагдың –
аныяк шаамның бачыттары дээш кезедип тур сен бе?+

27Сен мээң буттарымны кинчилеп,
мээң оруумну базым санай харагалзаар дээш+,
таваңгайларымны демдектеп кагдың[*].

28Кижи амытан ирик чүүл ышкаш,
үзүт-ховаган чигген хеп ышкаш үстүп-ойлу бээр+».

14

Өлүм бүгү улусту дүрген сүрүп чедер

14^1«О, херээженден төрүттүнген кижи!+

Ооң назыны кыска, качыгдал-биле пөккен болур+.

2Чечек ышкаш частып келгеш, оңуп каар,
хөлеге ышкаш ыңай болгаш, чиде хона бээр+.

3Сен ындыг кижиже топтап көрүп тур сен бе?

Сен мээң-биле чаргылдажыр деп тур сен бе?!

4Арыг эвес чүүлден арыг чүүлдү кым боттандырарыл?+

Кым-даа эвес!
5Кижиниң назынын доктаадып каан-дыр,
Сен ооң чурттаар айларын санап кааш,
ооң ажа баспас кызыгаарын салып каан болганыңда,

6көрүжүңнү оон чайладып+, аңаа дыштан хайырла,
хөлечик дег, ол бодунуң ажыл хүнүн төндүрзүн+.

7Ыяшка безин идегел турар болгай:

ону ужуруп-даа каарга, ол дирлип кээр,
чаш өзүмнер катап үнүп кээр.

8Чер иштинге ооң дазылдары кырып калган,
төжээ довурак-биле шыптынып, өлү берген-даа болза,

9сугнуң амданын апкаш, ол ногаарарып,
чаа тараан ыяш дег, будукталып эгелээр.
10А кижи өлүп каарга, күжү ону кааптар,
ооң тыны үстүп каарга, ол ам кайдал?
11Хөлдүң суунуң тырттына бээри дег,
хемниң соглуп, кургап каары дег+,
12кижи база чыдыпканда, туруп келбес,
дээрлер чиде бербээн шаанда+, одунмас –
уйгузу сергеп, тура халывас.
13О, Сен мени өлүглер оранынче дүжүрүпкеш+,

Сээң килеңиң соксагыже, чажырып турган болзуңза!

Оон мени сактып кээр хуусааңны
доктаадып каан болзуңза!
14Өлген кижи дирлип кээр бе?+
Күш-ажыл албанының бүгү хүннеринде+
дыштаныр үемни манаар ийик мен.

15Сен ынчан кыйгырар ийик сен, а мен харыылаар ийик мен+,
чүге дээрге Бодуңнуң чаяалгаңны чоктаар сен.

16Сен ынчан мээң базымнарымны санаар ийик сен+,
а бачыттарымны истеп тыварын соксадыр ийик сен.

17Мээң кем-буруумну дүрүп шыгжап, таңмалап,
үүлгеткен херектеримни дуглай чугайлап каар ийик сен.

18Ынчалза-даа дагның үүрмектелип, бустуру дег,
хаяның туружундан шимчеп-чылары дег,
19сугнуң даштарны чуй шаап, үрээри дег,
үерлээш, хөрзүннү арыда шавары дег,
кижи амытанның идегелин Сен ынчаар узуткаар-дыр сен.

20Сен ону төнчүзүнге чедир кызагдаар сен, ол чоруй баар;
ооң арын-шырайын өскерткеш, ыңай чорудуптар сен.

21Ажы-төлүнүң хүндүледип чоруурун-даа ол кижи билбес+,
оларны хомудадып-даа турар болза, ол эскербес.

22Чүгле ооң мага-бодун бодунуң аарышкызы хинчектээр,
ооң сеткили боду дээш качыгдаар».

15

Элифазтың чугаазы: бачыттыглар чогуур кеземче алыр

15^1Теман чурттуг Элифаз+ мынча деп харыылаан:

2«Мерген угаанныг кижи хей-хоозун сөстер-биле харыылаар бе+,
бодунуң иштин изиг хат-биле долдурар бе?+
3Ол утка чок сөстер-биле,
ажык чок чугаа-биле удурланыр бе?

4Бургандан коргуушкунну ыңай октапкан-дыр сен,

Аңаа мөргүүрү чүү-даа эвес деп бодаар-дыр сен.

5Кем-бурууң сени ол чугааларга өөредип каан-дыр,
авыяас-кажар сөстерни шилип алган-дыр сен.

6Сени мен эвес, бодуңнуң аксы-сөзүң буруудатты,
бодуңнуң-на чугааларың сеңээ удур херечилеп тур+.

7Азы баштайгы кижи бооп төрүттүнген сен бе,
тейлерни тургуспаан турда, чаяаттынган сен бе?+

8Бурганның чөвүлелинге турган сен бе+,

Ооң мерген угаанын сиңирип алган сен бе?

9Бистиң билбезивис чүнү билип алган сен+,
угаап шыдавазывыс чүнү угаап билген сен?

10Бистиң аравыста буурул баштыг-даа, кырган-даа улус –
сээң ачаңдан улуг назылыглар бар-дыр.

11Сеңээ Бургандан келген аргалал,
сеңээ чугаалаан чымчак сөстер эвээш болду бе?

12Сеткил-чүрээң сени кайнаар тыртып тур,
чүге сээң карактарың килеңден кыптыгып тур?[*]

13Бурганга хорадаар-дыр сен,
аксыңдан ындыг сөстер үнүп турар-дыр.

14Кижи амытан деп кымыл, ол канчап арыг боорул,
херээженден төрүттүнген кижи канчап актыг боорул?+

15Бир эвес Бурган ыдыктыг төлээлеринге безин бүзүревес,

Ооң караанга дээр безин арыг эвес көстүр болза+,

16бузут-бакты суг ышкаш ижип турар+,
чүдек-бужар, шаарланчак кижи төрелгетенде чүү боор!+

17Сеңээ тайылбырлап берейн, мени дыңна,
бодумнуң көргенимни чугаалап берейн;
18мерген угаанныгларның медеглээни,
ада-өгбезинден дыңнааш, чажырбаан чүвезин чугаалаайн+.

19(Чер-чуртувусту чүгле оларга берген,
оларга даштыкы кижи салдар халдатпаан.)
20Бузуттуг кижи бүгү назынында хилинчек көөр,
кызагдакчы санныг чылдарда чурттаар;

21ооң кулаанга коргуушкуннуң алгы-кышкызы дыңналыр,
амыр-тайбың чурттап орда, узуткакчы аңаа чедип кээр;

22дүмбей черден үнүп кээринге ол бүзүревес,
хылыш ону манап турар.

23Ол аъш-чем дилеп тояап, „Кайыын тып аарыл?“ деп бодап чоруур[*],
дүмбей караңгы үе ам дораан кээрин ол билип каар.

24Түрегдел биле кызагдал ону коргудуп,
дайынга белен хаан ышкаш, ону ажып турар –
25чүге дээрге ол Бурганга удур холун аннып,
Күчүлүг Бурганга удурланып,
26аар, быжыг дозуг-камгалал туткаш,
Аңаа удур турамыы-биле халдап үнген-дир.
27Бузуттуг кижи бодунуң арнын, мага-бодун
чагландырып алган-даа болза+,
28хоозураан хоорайларга,
буступ кээп дүжер четкен,
кагдынган бажыңнарга чурттай бээр.
29Ооң эт-хөреңгизи, бай-байлаа бүдүн артпас,
кошкулу чер кырынга өзүп-көвүдевес.
30Ол караңгыдан камгаланып шыдавас,
будуктарын чалбыыш чиген ыяш дег апаар,
Бурганның тыныжы+ ону хадып аппаар[*].

31Ынчаар будалган кижи хоозун чүүлге хей-ле идегээр,
ооң шаңналы чүгле хоозун чүүл боор болгай.
32Ол хуусаа бетинде кадып каар+,
ооң будуктары бүрүленмес –

33ол, виноград сывы дег, бышпаан каттарын дүжүр октаар,
олива ыяжы дег, ооң чечектери тоглап каар.

34Бургандан ойталаан улустуң чыыжы үре-түңнел чок боор,
хээли алыр улустуң аалдарын от чиптер+.

35Хай-бачыт-биле иштелген улус бузут-бакты төрүп алыр+,
оларның ишти кара сагышты быжыр бодап чоруур».

16

Иовтуң чугаазы: Бурган-даа, кижилер-даа менден хая көрнү берген

16^1Иов мынча деп харыылаан:

2«Мен ол ышкаш чүүлдү хөйү-биле дыңнаан мен;
силер шупту аргалал эвес, човалаң эккелдиңер!
3Хоозун чугааның төнчүзү бар бе?+
Ынчаар харыылаарынче сени чүү албадап тур?
4Силер мээң орнумга турган болзуңарза,
мен база силер ышкаш чугаалаар ийик мен –
силерге удур чалчырап,
бажымны чемелелдиг чаяр ийик мен;
5силерни аксы-сөзүм-биле „быжыктырып“,
эрним шимчеткеним-биле „аргалаар“ ийик мен.

6Чугааланырымга-даа, аарышкым намдавас,
ыыттавазымга-даа, оожургавас.

7Бурган мээң чилчиимни шуут үстү,
чоок кижилеримни чок кылып каапты+.

8Меңээ удур херечилел кылдыр Ооң холу мени тудуп алган,
арып баксырааным база меңээ удур херечи бооп,
мени арнымга чемелеп тур.
9Дайзыным менче кезе кайгап тур,

Ол килеңнеп, өжээргээш, мени үзерлеп-чазарлап,
диштерин менче кыжырадып тур+.

10Улус мени чидиг дылы-биле дорамчылап тур+,
базымчалап, чаагымче дажып тур+,
меңээ удур шупту каттыжып алдылар.

11Бурган мени бак улуска хүлээдип берген,
бузуттугларның холунче киир октапкан.

12Мен дүвүрел чок турдум, а Ол мени чуура шаапкан,
мойнумдан сегирип алгаш, буза шаап,

Бодунуң согуннарынга кара кылдыр тургузуп алган+.

13Ооң согуннары кайыын-даа ужуп кээп тур;
Ол мээң бүүректеримни кээргел чок өттүр адып,
өдүмнү черже төп тур+;
14күштүг дайынчы дег, менче хөме халдап,
улай-улай балыглап-ла тур.

15Мен качыгдалдың хевин кедип алдым,
алдар-адым довуракка боражып чыдыр.

16Ыы-сыыдан арным кыза берди,
карактарымны дүмбей дуглап тур.

17А мээң холдарым шын эвес чорук кылбаан,
мээң мөргүлүм арыг!

18О, чер, мээң ханымны чажырба,
мээң алгы-кышкым уттундуруп, чиде бербезин!
19А ам безин дээрде мээң Херечим бар+,
Ол меңээ өрүтен болчуп кээр.
20Эш-өөрүм мени кочулап тур,
а караам чажы Бурганның мурнунда аккан.
21Ийи кижи аразында херекти дег,

Бурган биле кижиниң аразында чаргыны чарып болур турган болза!

22Санныг чылдарым эрте бээр болгай,
эглип келбес орукче чоруй баар мен».

17

Иовтуң идегели буурап калган

17^1«Мээң тыныжым үстүр четкен,

назыным төнер деп барган,
чевег мени манап чыдар.
2Долгандыр – чүгле кочуургактар,
оларның дорамчылалындан карактарым шимдинмес-тир+.

3Бурганым, меңээ Бодуң болчуп көрем –
мен дээш оон өске кым дагдынарыл?+

4Бо улустуң чүрээн чүве билип албас кылып каан-дыр сен,
ынчангаш оларга ажып тиилээр арга бербес сен.

5Бодунуң ажык-кончаазы дээш эжин садыптарынга белен кижиниң[*]

ажы-төлүнүң карактары имистелип өжер.

6Бурган мени өскелерге кочу-шоот+,
улуска арнынче дүкпүртүр кижи кылып кагды.
7Качыгдалдан карактарым шоозу өжүп калган,
мага-бодум хөлеге дег апарган.
8Чөптүг улус ол бүгүнү көргеш, аңгадаар,
буруу чоктар Бургандан ойталааннарга хорадаар.

9Чөптүг-шынныг кижи оруундан өскээр барбас,
холдары арыг кижи улам-на быжыгар.

10Силер шупту бээр келиңер,
араңардан мерген угаан тыппас-тыр мен!

11Мээң чуртталгам эрте берген,
идегелим буурап калган+,
чүрээмниң күзелдери өлүг.

12Бо улус дүннү „хүн-дүр“ деп мегелеп:

„Чырык чоокта-дыр“ – деп тур, а долгандыр – дүмбей+.

13Идегээр мен бе, мээң бажыңым өлүглер оранында-дыр+,
дөжээмни дүмбей караңгыда чадып аар мен;

14чевегге: „Ачам сен“,
курттарга: „Авам сен, угбам сен“ – дээр мен.

15Идегелим черле бар бе?

Мээң идегээн чүүлүмнү кым көрүп шыдаарыл?

16Ол өлүглер оранының хаалгазынче бада бээр,

Мээң-биле кады черге чыдып аар».

18

Вилдадтың чугаазы: бузуттугларның чырыы өжүп каар

18^1Шуах чурттуг Вилдад+ мынча деп харыылаан:

2«Чугааларыңар кажан төнерил?

Боданып көрүңер – оон чугаалажыылы.

3Мал-маган дег болуп+,
силерниң карааңарга мелегейлер бооп көзүлген херээвис чүл?

4Сен килеңнээш, бодуңну хинчектеп тур сен.

Сен дээш чер ээнзирээр бе азы
хая-даш турган туружундан шимчээр бе?

5Бузуттуг-бак кижиниң чырыы өжүп каар+,
ооң одундан чаштанчы безин артпас;
6ооң аалында чырык дүмбей бооп хуулар,
ооң чырыткызы өже бээр.
7Ооң базымнары күжүн чидириптер,
бодунуң-на бодалдары ону ужур шааптар+.
8Ооң буттары какпаже киир базар,
четкиже хөме кылаштай бээр+;
9дузак ооң ээжээнден тудуп аар,
хендир ооң мага-бодун ораай шааптар;
10черде аңаа чажыт какпа салып каан,
кокпада ону ая манап турар.

11Ындыг кижини чер болгандан коргуушкун сүртедип+,
ыңай-бээр дезип маңнаарынче албадап турар.

12Аштан ооң күжү кошкай бээр,
айыыл-халап ооң чанында манап турар.

13Өлүмнүң дун төлү ооң мага-бодун хемирер,
кежин оюп-дежип, чиптер.

14Идегеп турган аалындан ону ушта тырткаш,

Коргуушкуннар хаанынче[*] аппаар.

15Хары улус ооң аалынга чурттай бээр[*],
ооң чурттаан черинче изиг күгүр кудуптар+.

16Бузуттуг-бак кижиниң адаанда дазылы кадып каар,
үстүнде будуктары кургап каар.

17Ооң дугайында сактыышкын чер кырындан чиде бээр+,
кудумчуларга улус ооң адын уттуптар.

18Амылыглар оранынга ол артпас кылдыр,
ону чырыктан дүмбейже сывырып чорудуптар.

19Чонунуң аразынга ооң ажы-төлү, үре-салгалы артпас,
ооң чурттап турган черинге чоок кижилери артпас+.

20Ооң салым-хуузун дыңнааш, барыын чүкте улус коргар,
чөөн чүкке база сүрээдеп сирилээр[*].

21Бузуттуг-бак улустуң оран-савазы,

Бурганны билбес улустуң+ чурттаар чери ындыг үүлеге таваржыр».

19

Иовтуң чугаазы: Камгалакчым меңээ болчуп кээр

19^1Иов мынча деп харыылаан:

2«Мени кайы хире үр хилинчектээр силер,
сөстериңер-биле човалаңга таварыштырар силер?
3Он катап мээң сеткилимни хомудаттыңар,
мени кызагдаарындан ыятпас-тыр силер.
4Бир эвес ылап-ла бачыт кылган болзумза,
бачыдым мээң-биле артып каар ийик.
5Бир эвес ылап-ла мээң мурнумга өрү көрдүнүп,
адым баксырааны дээш мени чемелеп турар болзуңарза,

6билип алыңар: мени Бурган бак аажылаан-дыр,

Ооң четкизи мени ораап алган-дыр.

7„Ат кылып турлар!“ деп алгырарымга, харыы чок-тур.

дуза дилеп кыйгырарымга, шынныг шииткел чок-тур+.

8Бурган мээң оруумну боогдап алган – эрттинмес-тир+,
кокпаларымны дүмбей-биле шып каан.

9Алдар-хүндүнү менден дүжүр тырткаш,
бажымдан одагамны ушта соп алган+.

10Чер болгандан мени соп тур – өлдүм-не!

Идегелимни, ыяш ышкаш, тура тыртып каапкан.

11Ооң килеңи менче кыптыккан,

Ол мени дайзыны кылдыр санап алган+.

12Ооң шериглери чыглып алган+, менче халдап кел чыдар,
менче орук изеп, мээң аалымны бүзээлеп турар+.

13Ха-дуңмамны Ол менден ырадып каапкан,
таныш-көрүштерим мени өскелээр апарган+;
14чоок кижилерим мени каапкаш барган,
өөрлерим уттупкан.
15Бажыңымда шаандагы аалчыларым,
кыс хөделдерим мени өске кижи деп санап,
хары кижиже дег көрүп тур.
16Чалчамны кый дээримге, харыылавас-тыр,
аңаа чанныр ужурга таваржыр-дыр мен.
17Мээң тыныжым кадайымның хөңнүнге дээпкен+,
кады төрээннерим[*] менден чүдексинер-дир;
18бичии уруг-дарыг безин мени тоовас-тыр,
көстүп кээрим билек, дорамчылап кочулаар-дыр+.

19Чоок эштерим менден ческинер-дир,
ынак чораан улузум меңээ удур апарды.

20Дөрт сөөк апардым,
мээң амы-тыным үстүр четти[*].

21Кээргеңер! Мени кээргеп көрүңер, эш-өөрүм.

Бурганның холу меңээ удур-дур+:

22чүге мени, Бурган ышкаш, истеп-сүрүп тур силер,
мага-бодумну хемдээш, тотпайн тур силер?

23О, мээң сөстеримни бижип каан болза,
оларны дүрүг-номга шыйып кагза+;
24демир кески-биле коргулчунга оя кезип,
дашка мөңгези-биле оюп кагза!+

25А мен билир мен – Камгалакчым дириг+,
адак сөөлүнде Ол чер кырынга меңээ болчуп чедип кээр![*]

Кежим сойлу бээрге безин,
26мага-бодумдан чарлып тура,
Бурганны көрүп каар мен+.

27Мен Ону бодум көрүп каар мен, өске кым-даа эвес[*],
бодумнуң караам-биле көрүп каар мен.

Хөрээмде чүрээм туруптарының кырында келди!

28А силер мени истеп-сүрүксеп,
айыыл-халавым дээш бодумну-ла буруудадып тур силер –

29ындыг болганда, хылыштан коргуңар,
килеңни хылыш-биле кезедир болгай;
силерни шиидип каар деп билип алыңар+».

20

Софарның чугаазы: бак кижиге Бургандан кандыг үүле-салым кээрил

20^1Наама чурттуг Софар+ мынча деп харыылаан:

2«Дүвүренчиг бодалдарым харыыла деп албадап тур,
хөлзээшкиним мени амыратпастады.

3Мени дора көрген чемелелди дыңнап тур мен –
угаан-сарыылым мени харыыла деп тур.

4Шаг шаандан бээр, Бурган чер кырынга
кижини чурттадып каандан бээр+
кандыг турганын билбес эвес сен –
5бузуттуг-бак кижиниң хөглээшкини үр болбас,

Бурганны тоовас кижиниң өөрүшкүзү бичии када болур.

6Ооң улуургаа кудай-дээрге чедер-даа болза,
ол бажы-биле булуттарга үзер-даа болза+,

7бодунуң мыяа ышкаш, кезээ мөңгеде чиде бээр+,
ооң мурнунда ону көрген улус: „Ол кайыл?“ дижир.

8Дүш ышкаш, ол ужуп чоруй баргаш, тывылбас,
дүнеки көстүүшкүн дег, чиде бээр+;
9ону көрүп турган кижи оон ыңай көрбес,
чурттаан чери база ону оон ыңай көрбес+.
10Ооң ажы-төлү ядыылар мурнунга чашпаалаар,
ол бодунуң холу-биле чыып алган байлаан эгидип бээр.

11Мага-бодунда сиңген аныяк күш-шыдалы
ооң-биле кады довуракче хөмдүне бээр.

12Бузут ындыг кижиниң аксынга амданныг,
ол ону дылының адаанга чажырып аар+,
13ону камнап, үндүр октавайн,
аксының иштинге кадагалаар болза,
14ындыг аъш-чем ооң иштинге
чылан хораны бооп хуула бээр.
15Ол сыырыпкан байлаан кузуптар –
Бурган ону ооң иштинден ушта соп аар.
16Ол чылан хораны сорар,
чыланның дылы ону өлүр шап каар.
17Ол эки чүүлдерни – агым сугларны,
ары чигири биле сүт аккан хемнерни көрбес.

18Байып алган чүвезин ол амзавайн эгидип бээр,
садыглаашкындан алган олча-ажыы ону өөртпес.

19Чүге дээрге ядамыктарны дарлаар, каапкаш баар,
бодунуң тутпааны бажыңнарны ээлеп аар турган-дыр.

20Бак кижиниң хырны тодарын билбес,
алыксак-чиксээ кызыгаар билбес[*].

21Ооң чазый аксындан кым-даа камгаланып шыдаваан,
ынчангаш ооң аас-кежии уламчылавас.

22Бай-шыдалдыг чурттап олурда, ону айыыл-халап таварыыр,
хомудалдыг бүгү улустуң холу олче көдүрлүр[*].

23Ол хырнын долдур дыгып аарга,
Бурган Бодунуң кыптыккан килеңин олче ыдар,
ооң мага-бодунче согуушкунун чайык дег кудар.

24Бир эвес ол демир хылыштан дезе бээр-даа болза,
хүлер согун олче кадалыр;
25согун ооң ооргазындан үнүп кээр,
кылаңайнып, өдүнүң хавын өде бээр+ –
ынчан ону коргуушкуннар хөме аптар!

26Дүмбей караңгы чаштып алгаш, ону манап турар,
ону кижи холу кывыспаан от чиптер+,
ооң аалында арткан бүгү чүвени өрттедиптер.
27Дээр ооң кем-буруузун ажыдыптар,
чер аңаа удур херечилээр.
28Ооң бажыңында бүгү байлаан хунаап аппаар,

Бурганның килеңиниң хүнүнде ол байлак чиде бээр.

29Бузуттуг-бак кижиге Бургандан келген үүле-салым+,

Ооң доктаатканы үлүг ол-дур!»

21

Иовтуң чугаазы: Бурган бузуттугларны кезетпейн турар

21^1Иов мынча деп харыылаан:

2«Мээң сөстеримни кичээнгейлиг дыңнаңар,
оода ооң-биле хөңнүм чазаңар.

3Чугаалап турумда, шыдажып көрүңер,
а ыыттавайн баарымга, кочулап болур силер+.

4Мен кижиге хомудап тур мен бе?

Менде хорадаар чылдак чок бе?

5Менче көргеш, аңгадай бериңер,
холуңар-биле аксыңар дуглап алыңар+.

6Мону бодап келгеш-ле, сеткилим хөлзээр-дир,
мага-бодум сириңейнип эгелээр-дир:
7бузуттуг-бак улус чүге үр чурттаарыл,
кыраан тудум, оларның күш-шыдалы чүге улгадырыл?+

8Ажы-төлү олардан чарылбас,
үре-салгалын көрүп чоруурлар.
9Оларның аалдарынче коргунчуг айыыл халдавас,
Бурган мергези-биле оларга кыжанмайн турар.
10Бугалары инектерни боозадыптарга,
шупту чаш төлдүг болур, кайызы-даа ара салбас.

11Бузуттугларның ажы-төлү, хураганнар дег,
хөглүг чүгүржүп ойнаар,
чаш уруглары самнап шурап турар;
12хөгжүм херекселдеринге үдеткеш, ырлажып,
ойнап-хөглеп турарлар.
13Ол улус чуртталгазын аас-кежиктиг эрттирип,
өлүглер оранынче сагыш амыр кирип турар.
14А Бурганга олар: „Ыңай бар!+
Сээң оруктарыңны билип аар хөңнүвүс чогул.

15Бурган деп кымыл ол, чүге Аңаа бараан болур бис,

Аңаа мөргээн ажыы чүл?“ – дижир-дир+.

16Олар боттары аас-кежиин эдилеп турар эвес бе?[*]

Бузуттугларның бодалдары менден ырап чорзун!+

17Ындыгларның чырыткызы болганчок өжүп турар бе?+

Айыыл-халап оларны удаа-дараа таварыыр бе?

Бурган килеңнээш, оларны хилинчекке чыгаар бе?

18Олар хатка сывыртаткан тараа саваңы дег,
казыргыга тарай шаптырган тараа дүгү дег бе?+

19Бурган кеземчени оларның үре-салгалынга арттырып каан бе?+

Бузуттугнуң бодун Ол кезеткен болза! – демгизи ону билип алзын;

20өлүмүн бодунуң караа-биле көрүп кагзын,
Күчүлүг Бурганның килеңин аас дизин+.
21Чүге дээрге кижи өлген соонда,
ооң чуртталгазының хуусаазы төнүп каарга,
ук-салгалынче сагыш салыр эвес.

22Бурганны канчап билигге өөредирил+,
Ол дээди күштерни-даа шиидер-дир+.
23Бир кижи күш-шыдалы четчип-бышкан үезинде
амыр-шөлээн, сеткили ханган өлүп каар;
24ооң мага-боду улуг-чаагай,
мөчү-сөөгүн чилиг долган.
25А өске кижи сагыш-сеткили качыгдап,
аас-кежик амзап көрбейн өлүп каар.
26Олар ийилээн черге чыдып аар,
курттар ийилдирзинге чыпшына бээр.

27Чүнү бодап турарыңарны-даа,
меңээ удур оптуг аргаңарны-даа билир мен.
28Силер: „Ноянның оран-савазы ам кайыл,
бузуттуглар чурттап турган бажың кайыл?“ – дээр-дир силер.

29Аян-чорукчулардан айтырбааныңар ол бе,
оларның херечилээнин дыңнавааныңар ол бе:

30бузуттуг кижи айыыл-халап хүнүнде дириг-менди артар+,

Бурганның килеңиниң хүнү ону оюп эрте бээр!

31Кым ындыг кижиге шынны дорту-биле чугаалаарыл,
ооң үүлгеткен херектери дээш кеземче онаарыл?+

32Ону хүндүткел-биле аппарып ажаагаш,
чевээнге таңныыл тургузуп каар-дыр.
33Хөөрнүң довураа аңаа чымчак кавай болур,
мөөң чон ооң соондан эдерип чоруур,
ооң мурнунда бар чыдарлар эмге-тикчок.

34Ынчаарга хоозун аргалалыңарның меңээ херээ чүл?

Харыы сөстериңер бүрүнү-биле меге-дир!»

22

Элифазтың чугаазы: Иовтуң буруузу аажок улуг

22^1Теман чурттуг Элифаз+ мынча деп харыылаан:

2«Бурганга кижиниң ажыы бар бе?

Эң угаанныг кижи безин Аңаа кандыг дузалыгыл?[*]

3Сээң чөптүг-шынныг чорууңдан Бурганга кандыг өөрүшкү турарыл?+

Оруктарың кем-буруу чогу Аңаа ажыктыг бе?

4Бурган сени Оон коргарың дээш чемелээр бе,
сээң-биле ол дээш чаргылдажыр бе?

5Ындыг эвес! Сээң бузут-багың аажок улуг-дур,
кемниг херектериң төнчү чогу ол-дур.

6Ха-дуңмаңдан долааны хереглевейн-даа тургаш, негеп+,
улустуң эң сөөлгү хевин уштуп ап турдуң;
7кагып-суксаан кижиге суг ижиртпедиң,
аштаан кижиге аъш-чем бээринден ойталадың+.
8Черни күш-шыдалдыг кижи ээлеп алган-дыр!
Ында хүндүткелдиг кижи чурттап турар-дыр![*]
9Дулгуяк херээженнерни хол куруг чорудуп,
өскүстерни дарлап турдуң+.

10Ынчангаш Бурган сени долгандыр какпа-дузак салып каан+,
хенертен келген коргуушкун сени девидеткен;
11карактарың караңгы дуглап,
элбек суглар сени хөме апкан+.

12Бурган бедик дээрде чурттап турар эвес бе?

Сылдыстарже көрүп көр, оларның бедиин!+

13А сен: „Бурган чүнү билирил?+

Дүмбей өттүр Ол улусту шиидип шыдаар бе?

14Булуттар Ону чажырып алган, Ол бисти көрбейн,
чүгле дээрниң дээвиирин кырлап чоруп турар-дыр“ – дээр-дир сен.

15Таанда-ла сен бузуттуг-бак улустуң изеп кааны
эрте-бурунгу орукту истевишаан сен бе?

16Олар өйү келбээнде узуткаттырып алган+,
оларны шапкын агым аппарган болгай.

17Олар Бурганга: „Ыңай бар!+

Бурган бисти канчаптарыл?[*]“ – деп турган.

18А Бурган оларның бажыңнарын эт-хөреңги-биле долдуруп турган.

Бузуттугларның бодалдары менден ырап чорзун!+

19Чөптүг-шынныг улус оларның буураанын көргеш, өөрүүр,
кем-буруу чок кижи оларны кыжырып+:

20„Бистиң дайзыннарывыс кырдырып алды.

От оларның эт-хөреңгизин артынчы чокка чипти!“ – дижир.

21Бурган-биле эптежип ал – тайбыңчыыр сен,
ачы-буян сеңээ ынчан чедип кээр.

22Ооң аксындан үнген сургаалды хүлээп ал+,

Ооң сөстерин чүрээңге кадагала.

23Күчүлүг Бурганче эглип келзиңзе, чедиишкинниг болур сен;
чүгле аалыңдан бузут-бакты үндүр сывырывыт+,
24алдынны довурак деп сана,
Офирниң арыг алдынын хем сайы деп сана;+
25Күчүлүг Бурган сээң алдының апарзын,
Ол сеңээ кылаңнааш мөңгүн апарзын –

26ынчан Күчүлүг Бурганга хамааржырың дээш таалал алыр сен+,

Ооң мурнунга арыг арын-нүүрлүг туруп шыдаар сен;

27Сээң мөргүлүңнү Ол дыңнап каар,
а сен даңгырактарың күүседир сен+;

28канчалдыр бодап алган сен, ынчалдыр боттаныр,
сээң орууңга чырык чырып кээр+.

29Базындырган кижи турар болза, „Көдүрүп көрем!“ дээриңге,
куду көрдүрген улусту Ол камгалаар.

30Буруулуг кижини безин Бурган камгалаар,
чүге дээрге сээң холуң арыг апарган-дыр+».

23

Иовтуң чугаазы: Бурганны тып ап шыдавазым ол-дур

23^1Иов мынча деп харыылаан:

2«Мээң хомудалдарым ам-даа ажыг хевээр-дир,

Бурганның холунуң[*] аарындан човууртап тур мен.

3О, Ону кайыын тып аарын билир турган болзумза,

Ооң дүжүлгезиниң мурнунче чеде берген болзумза!

4Мен Ооң мурнунга херээмни илередип,
хомудалдарымны бүрүнү-биле чугаалаар ийик мен+.

5Ооң харыызын дыңнап аар,

Ооң чугаалаан чүвезин билип аар ийик мен.

6Ол Бодунуң бүгү күчү-күжү-биле меңээ удур чаргылдажыр бе?

Чок! Ол мени дыңнаар ийик.

7Ынчан актыг кижи Ооң-биле чаргылдажып шыдаар боор ийик,

Шииткекчимден кезээ шагда адырлып аар ийик мен.

8Чөөн чүкче-даа чоруптарымга, Ол ында чок-тур,
барыын чүкче-даа баргаш, Ону тыппас-тыр мен.

9соңгу чүкте бир үүле бүдүрүп турар бе – көрбес-тир мен,
мурнуу чүкче ээпкен бе – эскербес-тир мен.

10А мээң оруум Аңаа билдингир+;

Ол мени шенеп эзилдирзин – алдын ышкаш арыг үнер мен+.

11Ооң изин истеп чораан мен,
Ооң оруундан чайгылбайн, эдерип келген мен.
12Ооң айтыышкыннарындан ойталаваан мен,

Ооң сөстерин хөрек-чүрээмде шыгжап чоруур мен[*].

13Бурган шиитпирлеп каан-дыр – Ооң шиитпирин кым өскертирил?

Ол күзээн-не чүвезин кылып турар-дыр+.

14Ол меңээ онааган шииткелин боттандырар,
ындыг чүүлдер Ооң угаан-сагыжында хөй.

15Ынчангаш мен Оон коргар-дыр мен,
ол дугайында бодап келгеш-ле, сүрээдээр-дир мен.

16Бурган сеткил-чүрээмни дидим эвес кылыпкан,

Күчүлүг Бурган мени коргуушкун-биле бүргепкен.

17Караңгыга чиде бээрим кай,
дүмбей караңгы мээң караамны дуглап аары кай![*]»

24

Бурган бак улусту доктаатпайн турар

24^1«Чүге Күчүлүг Бурган шииткел үелери доктаатпааныл?

Чүге Ону билир улус Ооң хөделир хүннерин көрбезил?

2Бузуттуглар чер кызыгаары демдеглээн даштар чылдырып+,
оорлап алган кодан малын боттарыныынга немеп ап турар-дыр;

3өскүстерниң элчигенин сүрүп аппарып,
дулгуяк херээженниң шарызын долаага ап аар-дыр;

4ядыы кижини оруктан дүжүр идиптер-дир+,
чер кырында бүгү түреңги улус чаштынар ужурга таваржыр-дыр+.

5Ээн ховуда черлик элчигеннер ышкаш,
ядыылар ажык-тывышче үнүп,
аъш-чем дилеп чоруп каар,
хову оларны ажы-төлү-биле катай чемгерип турар;

6олар хары улустуң шөлүнден дүжүт мажактап ап[*],
бузуттугларның виноградының артыын чыып ап турар;

7хеви чок болгаш, чанагаш удуп чыдып аарлар,
соокта шугланыптар чүвези чок+;
8дагларга чаъска өдүп турарлар,
чаглак чогундан чалым-хаяже сыңнырлар.

9Бузуттуглар ядыы кижиниң төлүн өре дээш долаага ап,
адазы чок төлдү эмзирип турар иезинден хунаап аппарып турар.

10Ядыылар хеп чок болгаш, чанагаш чоруп турар,
хары кижиниң тараа моожаларын дажып тургаш, боттары аш артар;

11оливадан ханалар аразынга[*] үс сыскырып,
оңгарга виноград сыскырып тура, суксаарлар.
12Хоорайда өлүп чыдарлар човууртап,
балыглатканнар дуза дилеп кыйгырып турар,
а Бурган ону херекке албас-тыр+.

13Чырыкка удур тура халаан+,
Ооң оруктарын билбес,
Ооң кокпаларын истевес улус бар.

14Өлүрүкчү кижи эртенги имиртиңде туруп келгеш,
түреңги күжүрнү, ядамыкты өлүрүп каар,
а дүне када оорланыр.
15Самыын кижи имир дүжерин манаар+;
ол „Мени кым-даа көрбес“ деп бодаар,
арнын чажырып аар.

16Оорлар дүне када өске улус бажыңнарынче кирер,
а хүндүс чаштына бээр.

Ындыглар чырыкты биликсевес.

17Оларның шуптузунга дүмбей караңгы эртен дег,
олар дүмбейниң коргуушкуннары-биле таныжар.

18Бузуттугларны агым суг чииги-биле аппаар,
оларның хувааглыг чери каргаттырган,
бүгү улус оларның виноградының шөлүнден хая көрнүр[*].

19Кааңнаашкында, изигде
хар суу бусталып, чиде бээр –
бачыттыгларны өлүглер ораны ынчалдыр сыырыптар.

20Төрээн иези оларны уттуптар,
курт оларны амданнанып чиир,
олар дугайында сактыышкын артпас+ –
бузуттуг-бак чорук ыяш дег сыйлып каар.

21Бурган ажы-төл чок, төл төрүвес салымныг херээженни болгаш
эки салым эдилевээн дулгуяк херээженни карактап чоруур[*].

22А күштүглерни Бодунуң күжү-биле узуткаашкынче сөөртүр,
олар туруп-даа келзе, дириг артар бүзүрели чок болур.

23Бурган оларга айыыл чок чорукту, чөленгиишти хайырлаза-даа,

Ооң караа оларның оруктарынче көрүп турар.

24Хензиг өйде көдүрлүрлер – бир көөрге, чок боорлар+:

кээп дүжерлер, бүгү улус дег өлүп каарлар,
тараа баштары дег кестирип аарлар.

25Ындыг эвес деп бе? Кым мээң мегем тударыл,
кым мээң чугаамны чүү-даа эвес кылып каарыл?»

25

Вилдадтың чугаазы: кижи Бурганның мурнунга чөгенчиг

25^1Шуах чурттуг Вилдад+ мынча деп харыылаан:

2«Эрге-чагырга биле коргуушкун оттурар күш – Бурганда;

Ол Бодунуң бедик дээрлеринге амыр-тайбыңны доктаадып турар.

3Ооң аг-шерии эмге-тикчок!

Ооң чырыы кымның кырынга чырып үнмезил?+

4Ынчан кижи амытан канчап Бурганның мурнунга агартынарыл,
херээженден төрүттүнген кижи канчап арыг боорул?+

5Көр даан, Ооң мурнунга бо ай безин чырык деп санаттынмас-тыр,
сылдыстар база арыг эвес көстүр-дүр;
6а кижиде чүү боор+, ол курт-тур+,
кижи амытан – сирге-дир!»

26

Иовтуң чугаазы: Бурганның күчү-күжү кайгамчык

26^1Иов мынча деп харыылаан:

2«Күш чок кижиге сен канчаар дузаладың?

Шыдал чок холду быжыгладың бе?

3Мерген угаан чок кижиге кандыг сүме каттың,
ажыктыг чүүлдү долузу-биле илереттиң бе?

4Кым сени ындыг чугааларга өөредип кагды?[*]

Кандыг күш сени дамчыштыр чугаалап тур?

5Өлүг сүнезиннер Ооң мурнунда сириңейнип тур,
алдыы оранның суглары, ында чурттааннар сирилеп тур[*].

6Өлүглер ораны Бурганның мурнунга ажык-көскү,
тамыны Ооң караандан шыптар чүү-даа чок+.

7Ол соңгу чүктүң дээрин делгем хос кырынга чадып каан+,
черни куруг хоска азып каан;
8сугну Бодунуң булуттарынга чыып аарга+,
олар ооң аарындан орулбас;
9Ол Бодунуң дүжүлгезин[*] дуглап,
Бодунуң булуду-биле бүргей аптар;
10дески далай кырынга кызыгаар шыйып+,
чырык биле дүмбейни аңгылап турар.
11Дээрниң баганалары сирилеп,
Ооң чемелээн үнүнден аймап турар+.

12Бурган Бодунуң күчү-күжү-биле далайны томаартып,

Рахавты[*] Бодунуң угаан-бодалы-биле чыттыр шаапкан+.

13Ооң тыныжының эзининден дээр аязы бээр,

Ооң холу дыйлаңнаан чыланны өттүр шанчыптар+.

14Ол бүгү Ооң ажыл-херээниң чүгле кезик-чамдыызы-дыр;

Ооң дугайында чүгле чаржынчыг сымыраныг дыңнаан бис.

А Ооң диңмирээн күчү-күжүн кым билип шыдаарыл?»

27

Иов буруу чогундан ойталавас

27^1Иов бодунуң чугаазын уламчылаан:

2«Меңээ чөптүг шииткел көргүспээн+ Бурганның ады-биле,
сеткилимни качыгдал-биле долдурган Күчүлүг Бурганның ады-биле
даңгыраглап тур мен:

3мээң амы-тыным үзүлбээнде,

Бурганның хайырлаан тыныжы думчуум үдүнден үнмээнде+,

4мээң аксымдан меге сөстер черле үнмес,
мээң дылым меге чүве чугаалавас.

5Силернии шынныг деп кажан-даа чугаалавас мен,
дириг чорааш, буруу чогумдан ойталавас мен;

6бодумнуң актыымдан салдыкпайн туттунар мен,
арын-нүүрүм мени чурттап эрткен үем дээш буруудатпас[*].

7Дайзыным бузуттуг кижи деп,
удурланыкчым – чөптүг эвес кижи деп санаттырзын.

8Бурган Оон ойталаан кижиниң
амы-тынын үзүп кааптарга, төнчүзү кээрге,
ол кижи чүү чүвеге идегээрил?+
9Аңаа кызагдал таваржырга,
Бурган ооң алгы-кышкызын дыңнаар бе?+
10Күчүлүг Бургандан ол таалал алыр бе,
Ону үргүлчү кыйгырар бе?

11Бурганның күштүг холунуң дугайында
мен силерге чугаалап берейн,
Күчүлүг Бурганның оруктарын чажырбаайн.

12Ооң кадында бо бүгүнү шуптуңар көрбейн тур силер бе?

Ынчаарга чүге хоозун чүве чулчуруур силер?

13Бузуттуг кижиге Бурганның берген хуу-салымы бо-дур+,
кызагдакчының Күчүлүг Бургандан алыр чүвези бо-дур[*]:

14ооң ажы-төлү өзүп-көвүдээн-даа болза, хылыш чемижи апаар+,
ооң үре-салгалы тоттур чемненмес;
15а дириг артканнарының бажын
хамчык аарыг чиптер,
дулгуяк кадайлары оларның ажыын ажып ыглашпас+.

16Ындыг кижи доозун дег хөй мөңгүннү,
дой-довурак дег эңмежок хепти чыып-даа алза+,
17ооң чыып алган хевин чөптүг кижи кедер,
мөңгүнүн кем-буруу чок кижи үлүг кылдыр алыр+.

18Ооң бажыңы ээремчигей дузаа дег[*] хээрек+,
таңныыл кижиниң шөлде чадыры дег быжыг эвес;

19ол бай кижи бооп удуп чыдып аар, а оон ол-ла:

эртен караан ажыдыптарга, куруг калган боор!+
20Коргуушкун ону үер суу дег хөме аптар,
шуурган ону дүне када хадып аппаар;
21казыргы-хат алгаш баар,
ону турган черинден тура тыртып, хадып аппаар+;

22олче кээргел чок хөме халдап келгеш,
хая көрбейн дезеринче албадаптар.

23Улус ону көргеш, адыш часкаар
база ол каяа-даа турда, ону кыжырыыр+».

28

Мерген угаан дилээшкини

28^1«Ийет, мөңгүн казар уургай бар,

алдын арыглап, эзилдирер суугу бар.
2Демирни черден казып тывар,
чести даштан эзилдирер.
3Казыкчылар дүмбейни чырыдып тургаш,
эртине даш дилеп,
эң ханы караңгы черлерже кирип турар;
4кижи буду баспаан черге
өдүглер казып, ынаар ханылап киргеш,
улустан ыракта хендирлерде чайганып турарлар.

5Черниң кырында тараа өзүп үнүп турар, а ооң адаан
от-биле хайылдырып каапкан дег:

6ооң даштарында сапфирлер чыдымы бар,
үүрелчек борбак алдын база ында чыдар.

7Ынаар чедер орукту эзир куш хайгыылдап билбээн,
хартыганың караа көрүп билип албаан;
8чоргаар аң аңаа базып чорбаан,
арзылаң аңаа кылаштаваан.
9А кижи кадыг хая-дашче холун көдүрүп,
дагларны дөзүнден тура тыртып турар;
10чалым-хаяга өдүглер оя шаап аар,
эртине даштарны ооң караа көрүп каар.
11Кижи хемнерниң ханы дүвүн ажыдып турар[*],
чажыт чүүлдү чырыкче үндүрүптер.

12А мерген угаанны кайыын тып аарыл,
угаан-сарыыл кайда турарыл?+
13Кижи амытан ооң үнезин билбес,
дириглер оранынга+ кижи ону тыппас.
14Дүп чок ээрем: „Ол менде чок“ – дээр,
далай: „Менде база чок“ – дээр.

15Ону арыг алдын-биле-даа садып ап шыдавас сен,
ооң өртээ кылдыр мөңгүн-даа деңзилеп берип шыдавас сен+;

16ону Офирден эккелген алдын-биле+,
эртине даштар – оникс, сапфир-биле садып ап шыдавас сен;

17ооң өртээ алдын болгаш шил-биле[*] доктааттынмас,
ону улуг үнелиг сава-биле орнап албас.

18Кораллдар, эртине-шуру дугайында чугаалап-даа канчаар,
мерген угаанны тып аары рубиннер тыварындан-даа берге+;

19Ооң өртээ Эфиопияның топаз даштары-биле деңнеттинмес,
ону арыг алдын-биле садып ап шыдавас сен.

20Мерген угаан кайыын чедип кээрил?

Угаан-сарыыл кайда турарыл?

21Ол бүгү дириг амытаннар караандан чажыртынган,
дээрниң куштарындан безин ол чажыртынган.

22Тамы база Өлүм:

„Ооң дугайында чүгле улус чугаазы дыңнаан бис“ – дээр.

23Угаан-сарыылче чедер орук чүгле Бурганга билдингир,
ооң кайда турарын чүгле Ол билир;

24Бурган чер-делегейниң ужу-кыдыынга чедир көрүп турар,
чырык черде бүгү чүве база Аңаа көскү.
25Кажан Ол хатты күш киирип,
сугларның кызыгаарын тургузуп тура,
26кажан чаъстарга дүрүм доктаадып,
чаңнык-диңмирээшкинге орук айтып тура+ –

27ынчан Ол мерген угаанны көрүп кааш, ону үнелээн,
ону доктааткаш, шенеп көрген+.

28А кижи төрелгетенге Бурган мынча дээн:

„Дээргиден коргары – мерген угаан ылап ол-дур+,
бузуттан чайлаары+ – угаан-сарыыл ол-дур“».

29

Иовтуң түңнел чугаазы: ооң биеэги аас-кежии

29^1Иов бодунуң чугаазын уламчылаан:

2«О, эрткен үемни эгидип алган болзумза,

Бурганның мени камгалап чорааны хүннерни;

3ынчан Ооң чырыткызы мээң кырымга чырып турган+,

Ооң чырыы мени дүмбей өттүр эдертип аппаар турган!

4О, биеэги четчип-бышкан хүннеримни!
Ынчан Бурган-биле найыралым аалымны камгалап,
5Күчүлүг Бурган мени ынчан кагбаан турган,
а ажы-төлүм мени хүрээлеп турган+;
6ынчан оруумга сүт агып чыткан+,
хаялар меңээ олива үзүн аксып берип турган.

7Мен ынчан хоорай хаалгазынче баргаш,
төп шөлде олудумга саадаптар турдум –
8мени көрүп кааш, аныяктар орук чайлап бээр,
а кырганнар көдүрлүп келгеш, турар турган.
9Даргалар чүве чугаалаарындан тырттынып,
аксын адыжы-биле дуглап аар турган;
10ат-сураглыгларның үнү үнместеп,
дылы таалайынга чыпшына бээр турган+.
11Мени дыңнааннар „амыр-чыргалдыг сен“ дээр,
мени көргеннер – мактаар турган чүве,
12чүге дээрге ыглап-сыктаан түреңги кижини,
деткимче чок өскүстү камгалап турган мен+.
13Өлүп чыткан кижи мени йөрээп турган,
дулгуяк херээженниң чүрээ
мээң ачымда өөрүп-байырлап турган;
14шынныг чорукту хеп дег,
чөптүг чорукту тон биле бөрт дег кедип чораан мен+.

15Согурларга карак бооп,
аскак-бүскектерге буттар бооп турган мен;
16ядыыларга ада бооп+,
танывазым-даа кижиниң чаргызын чаржып берип турган мен;

17бузуттуг-бак улустуң азыг-диштерин сый шанчып,
оларның аксында олчазын ушта тыртып турган мен+.

18Бодап кээримге, бодумнуң уямга мөчүүр ышкаш бооп,
чуртталгам хүннери элезин дег
эмге-тикчок кылдыр сагындырар турду;
19дазылдарым сугга чедип турар,
будуктарымга шалың хонуп аар,
20алдар-хүндүм элеп читпес,
күш-шыдалым хере тыртып каан ча дег кылдыр
сагындырар турду.

21Улус мени ыыт чок дыңнап,
арга-сүмемни манап аар турду;
22мээң сөстерим оларны суггарар,
чугаам төнерге, немээр чүвези чок боор турду.
23Чаъсты ышкаш, мээң чугаамны манаар,
часкы чайыкты дег, аксы-биле дозуп аар турдулар+;

24оларга хүлүмзүрүүрүмге, бүзүреп чадап каар[*],
арын-шырайым чырып кээрге, өөрүүр турдулар.

25Мен оларга орук айтып, баштыңы бооп турдум,
бодунуң шерииниң аразында хаан дег,
качыгдааннарга аргалакчы дег чурттап чордум».

30

Иовтуң түңнел чугаазы: ооң амгы хилинчээ

30^1«А ам менден аныяк улус мени шоодуп каттыржып тур+,

оларның адаларын кодан малдарым чанында ыттарже безин
чоокшулатпайн турган болгай мен.

2Оларның күчү-күжү кошкаан болганда,
холдарының күш-шыдалының меңээ херээ чүл?

3Түрегдел болгаш аштан чилчии үзүлгеш,
олар хоозураан ээн кургаг ховуда, дүмбей черде
кадып калган малгаш хемирип турарлар;
4шырыштардан ажыг оът-сиген чулуп чиирлер,
хараган дазылдары – оларның аъш-чеми;
5улус аразындан үндүр сывыртадып алганнар,
оларның соонче улус оорларже дег алгыржып турар.

6Олар кадып калган хем уннарынга,
черде үңгүрлерге, чарыктарга чурттаар ужурлуг;

7шырыштар аразында мөөредир алгыржып,
тенниг чадаң ыяштарда бөлдүнчүп турарлар –
8чуртундан үндүр сывырткан,
ады чок шаарланчак бөлүк!

9Ындыглар ам мени кыжырып ырлажып,
кочу-шоот кылып алган+.
10Менден ческинип, дескелеп+,
мени көрүп кааш-ла, дүкпүртүнеринден ыятпастар.

11Бурган мээң кирижимни кошкадып,
мени чөгенчиг кылып каан болганда,
олар калчаарап-ла тур.
12Саваажоктар оң таламдан халдап,
мени ужур идип,
меңээ удур өлүмнүг бүзээлел кылып тур+.
13Мээң хамык оруктарымны муңгаштап алдылар,
меңээ узуткаашкынны белеткеп турлар –
кымның-даа дузазы чокка ону кылып турлар.
14Алгыг дежиктиг хана дамчыштыр халдаан дег,
дааш-шимээн-биле чүткүп кирип турлар.
15Коргуушкун менче хөме халдаан+,
алдар-хүндүмнү хат-биле тарадыр шаапкан дег,
камгалалым булут ышкаш чиде берген.

16Хөрээмде тыныжым үстүр деп барган,
качыгдал хүннери мени сегирип алган;
17дүне када сөөктерим саргып аарыыр-дыр,
аарышкы мени удутпайн хемдиир-дир.

18Бурган мээң хевимни күш-биле ушта силгиир-дир,
хөйлеңимниң моюндуруундан сегирип аар-дыр[*],
19Ол мени малгашче октапкан,
доозун-довурак дег, хүл дег апардым.

20Сени кый деп тур мен, а Сен харыы бербес-тир сен,

Сээң мурнуңда тур мен – а Сен менче кичээнгей салбас-тыр сен;

21Сен меңээ кадыг-дошкун апардың,
Сээң күчүлүг холуң меңээ өжээргеп тур;
22мени хаттарга бериптиң,
казыргыга бөөлдеттирип тур сен+.
23Билир мен: Сен мени өлүмче,
бүгү амытаннарга белеткеп каан бажыңче аппар чыдар сен.

24Буураан күжүр дуза дилеп, айыыл-халапка алзып турда,
кым олче холун көдүрерил?

25Мен бергедеп турар кижини кээргевээн мен бе,
ядыылар дээш сеткилим муңгараваан бе?

26Буян кордап чордум, бузут чедип келди,
чырык манап чордум, дүмбей караңгы дүжүп келди+.

27Ишти-хөңнүм хинчектенип, дыш көрбестеди,
качыгдал хүннери меңээ уткуй келди.

28Карара берген чоруп тур мен – хүн херелинден эвес[*],
чыылган улус мурнунда дуза дилеп тур мен;
29мен ам шөө-бөрүлер дуңмазы мен,
страус куштар өңнүү мен[*].
30Кежим карарып+, картталып тур,
изиг-халыын сөөктеримни өрттедип тур+;
31мээң чадаганымны ыы-сыы-биле хөөннеп каан,
лимбим муңгаргай аялгалыг ойнап тур».

31

Иовтуң түңнел чугаазы: ооң кем-буруу чогу

31^1«Аныяк кысче туралап көрбес бооп

карактарым-биле дугуржуп алган мен+.

2Кижиге өрү дээрде Бургандан кандыг үүле,
бедик кудайда Күчүлүг Бургандан кандыг үлүг-хуу онааттынганыл?+

3Бачыт үүлгедикчизинге өлүм-чидим,
бузуттуг хейге – узуткаашкын онаап каан эвес чүве бе?

4Бурган мээң оруктарымны көрбейн турар бе,
мээң шупту базымнарымны санавайн турар бе?+

5Мен меге-биле чурттап чораан мен бе,
авыяас-опче буттарым далажып турган бе?

6Мени чөптүг чоруктуң деңзизинче салып кагзын+,

Бурган мээң кем-буруу чогумну билип алзын!

7Бир эвес базымнарым шын оруктан өскээр барып,
чүрээм көрүжүм аайы-биле барып,
холум хирге боражып турган болза,
8тарып каан дүжүдүмнү өске улус ажаап чизин+,
өзүмнеримни дазылы-биле тура тыртып каапсын!

9Бир эвес чүрээм өске кижи кадайынга хандыкшып,
туралааш, ооң бажыңының чанынга кедеп орган болзумза+,

10мээң кадайым өске кижиниң тараазын дээрбелезин,
ооң-биле өске эрлер хойгашсын+.

11Чүге дээрге ындыг чорук – бужар үүлгедиг-дир,
шиидер ужурлуг кемниг херек-тир;

12ол дээрге Тамыже дүжүрүп, хүлдендир чиптер,
бар-ла чүвемни чүү-даа арттырбайн өрттедиптер от-тур+.

13Бир эвес меңээ хомудалдыг чалчаларымның
чаргылдажыр эргезин кызагдаан болзумза,

14Бурган шииткел кылып туруп кээрге, канчаптар мен,
менден харыы негээрге, чүү дээр мен?

15Мени ием иштинге чаяап каан Бурган
оларны база чаяап каан эвес бе?

Шуптувусту уруг савазынга чаңгыс Чаяакчы ботталдырып каан!+

16Ядамыктың дилээн күүседиринден ойталаан мен бе,
дулгуяк херээженниң карактарының одун өжүрүп каан мен бе?

17Хлевимни чааскаан чип олурган мен бе,
өскүс кижи-биле үлешпээн мен бе?+

18Чок, аныяамдан-на өскүс кижиге ада дег чордум,
чажымдан-на дулгуяк херээженче сагыш салып келдим+.

19Бир эвес чанагаш доңуп өлүп чыдар кижиже
азы хеп чок ядыы кижиже тоомча чок көрген болзумза;

20ону хоюм дүгү-биле чылыглаваан болзумза,
ол мени йөрээвээн болза+;

21шииткел черинге деткимче алыр мен деп билир болгаш,
өскүс кижиже холум көдүрген болзумза+ –
22мээң эктим оорга сөөгүнден адырлып калзын,
холум шенээнден сыйлып калзын!
23Бургандан кээр кеземчеден коргуп турар мен,

Ооң өндүр бедииниң мурнунга ындыг чүүлдер кылып диттикпес мен.

24Бир эвес мен алдынга ынанып,
эртинеге: „Сен – мээң чөленгиижим сен“ – деп турган болзумза+;

25бир эвес байлаамның эгээртинмезинге,
холум хөйнү чыып алганынга өөрүп турган болзумза+;

26чырык хүннү көргеш,
чайынналып көжүп чоруур айны көргеш, мөгейип,
27сеткил-чүрээмниң ханызында дуурайлаттырып,
оларга хүндүлел көргүзүп турган болзумза+ –

28шиидер ужурлуг кемниг херектер үүлгеткеним ол,

Дээди Өрүкү Бургандан ойталааным ол болур ийик.

29Дайзынымның буурааны дээш өөрүп,
ооң айыыл-халавы дээш байырлап турган мен бе?+

30Чок, дайзыным өлүр кылдыр каргыш салып,
аксым-биле бачыт үүлгетпээн мен+.

31Мээң аалымның улузу кажан-даа:

„Ооң эът-чемин тоттур чигген болза!“ – дишпээн.

32Чорукчулар даштыгаа хонуп көрбээн,
эжиим оларга үргүлчү ажык турган+.
33Өске улус дег, бачыдымны чажырыпкан мен бе,
бузут-багымны чажырып, хойлап алган мен бе?+
34Мөөң чондан корткаш,
чаңгыс чер чурттугларымның бак көөрүнден сезингеш,
ыыт чок барып, дашкаар үнмейн олурган мен бе?

35О, мени оода кандыг-бир кижи дыңнаан болза!

Мээң адым салган хомудалым бо-дур – Күчүлүг Бурган харыылазын!+

Негекчим дүрүг саазынга буруудадыышкынын бижизин –

36мен ол дүрүгнү эктимге салып аар ийик мен,
алдар-хүндүнүң дээрбээ дег, бажымга кедип аар ийик мен.

37Базымнарым санын Бурганга ажыдып берип,
ызыгууртан кижи дег бажым көдүрүп, Олче чоокшулаар ийик мен.

38Бир эвес черим меңээ удур алгырып,
шөлде андазын истери бачыттарымдан ыглап-сыктап турар болза;

39бир эвес мен ооң дүжүдүн халаска чип,
тараачыннарны кызып-кыйып турган болзумза,
40кызыл-тас орнунга тенниг оотпак,
арбай орнунга – бок үнүш өзүп үнзүн!+»

Иовтуң чугаа сөзү мооң-биле төнген.

32

Элиуйнуң чугаазы: Иовтуң эштери аңаа төлептиг харыы бербеди

32^1Үш эжишки Иов-биле маргыжарын соксаткан, чүге дээрге ол бодунуң шынныынга бүзүрээр болган. 2Ынчан Бузтуң үре-салгалы+, Рам төрел бөлүкке хамааржыр Варахиилдиң оглу Элиуй килеңней берген. Ооң килеңи Иовче – ол Бурганны эвес, а бодун шынныг деп санап турганы дээш – хайныккан. 3Элиуй Иовтуң үш эжинче база – олар эжинге таптыг харыылап шыдавайн, Бурганны буруулуг кылдыр көргүзүп турганы дээш[*] – хорадай берген. 4Ынчалза-даа Элиуй Иов-биле дораан чугаалажып эгелевээн, чүге дээрге демги үш эжишки оон улуг назылыг турган+. 5А оларда удур харыылаптар чүве чогун көргеш, ооң килеңи хайныга берген. 6Ынчан Бузтуң үре-салгалы, Варахиилдиң оглу Элиуй мынча деп харыылаан:

«Мен аныяк мен, а силер – улуг назылыг силер;
ынчангаш коргуксап,
билир чүүлүм чугаалаарындан тырттылып турдум.
7Мен „Кыраан назын чугаалазын,
чөнээн назын мерген угаанга өөретсин“ деп бодадым+.

8Ындыг-даа болза, кижиде бар сүлде –

Күчүлүг Бурганның тыныжы кижиге угаанны берип турар+.

9Мерген угаан албан-на кыраан назын-биле кады келбес,
алыс шынны аныяанда-даа билип ап болур.

10Ынчангаш ам мен чугаалаайн, а силер дыңнаңар,
билир чүвемни мен база силерге ажыдайн.
11Мен силерни шыдамык дыңнап келдим,
сөстериңерни топтап бодап ап туруңарда,
бодалдарыңарже кичээнгей салып,
12силерже топтап көрүп турдум.

Ынчалза-даа кайыңар-даа Иовтуң сөстерин буруу шаппады,
ооң сөстеринге төлептиг харыы бербеди.

13Ынчангаш: „Мерген угаан тып алдывыс –
кижи эвес, а Бурган ооң буруузун илеретсин“ – дивеңер.

14Ол меңээ чугаалаваан-дыр,
мен болза аңаа силер ышкаш харыылавас ийик мен.

15Бо улус аңгадай берди, харыылаптар чүвези чок-тур –
сөстери артпаан-дыр.
16Ам чүнү манаар мен – олар ыытташпас,
чүнү-даа чугаалавас ышкажыл?
17Мен база бодумнуң ээлчээмде чугаалаайн,
мен база билир чүвемни ажыдайн.
18Сөстер мени чык дола берген,
ишти-хөңнүмде сагыжым мени амыратпайн тур.
19Сеткил-чүрээм ажып-хөөреп турар арага дег,
чарлыр четкен чаа көгээржик дег.
20Чугаалапкаш, сагыжым оожургаар;
аксым ажыдып, харыылаптайн!+
21Мээң мурнумда кым-даа турза, тоовас мен,
кымга-даа чашпаалавас мен.
22Чашпаалап билбезим-не шын,
оон башка Чаяакчым мени дораан узуткап каар ийик!»

33

Бурган кижи амытандан өндүр бедик

33^1«Ындыг болганда, мээң чугааларымны дыңна, Иов,

мээң бүгү сөстеримче кичээнгейден сал!

2Дыңна-ла, аксымны бөгүн ажыдып тур мен,
өк-дылым чугаалап эгеледи.

3Мээң сөстерим ак сагыштан үнүп турар,
аксым арыг билиг чугаалап турар.

4Бурганның Сүлдези мени чаяап каан,

Күчүлүг Бурганның тыныжы мени тынгарып каан+.

5А сен, шыдаар болзуңза, меңээ харыыла,
белеткенип алгаш, меңээ удурлан.

6Бурганның мурнунга мен сен дег мен –
ол-ла дойдан мени база кылып каан+.

7Менден коргуушкунуң сени хөлзетпес,
мээң холум сеңээ аар болбас+.

8Сээң чугааңны мээң кулаам дыңнап каан,
сээң үнүң меңээ дыңналып турду:
9„Мен арыг мен, бачыт үүлгетпээн мен,
кем-буруу, бузут-багым чок!+

10А Бурган меңээ удур бир-ле чылдак дилеп тып,
мени Бодунуң дайзыны деп санаар-дыр+.

11Ол мээң будумну кинчилеп каан,
мээң оруумну базым санай харагалзап турар+“.

12А мээң сеңээ харыым бо-дур: сээңии шын эвес-тир,

Бурган кижи амытандан өндүр бедик болгай!

13Сен Ооң-биле чүү дээш маргыжар сен+,
канчап: „Кижиге кандыг-даа харыы бербейн тур“ – дээр сен?[*]

14Бурган катап-катап-даа чугаалаарга,
кижи билип албас-тыр.
15Уйгу-дүште, дүнеки көстүүшкүннерде,
улус ханы уйгуга алзыпканда,
орун-дөжээнге удумзурап чыдырда+ –
16Бурган оларның кулаан ажыдып+,
сагындырыглар-биле коргудар.
17Кижини үүлгедиглеринден чайладыр дээш,
улусту улуургаар чоруктан адырар дээш;
18тамыже кээп дүжерин болдурбас дээш,
хылыштан кырлып каарын болдурбас дээш,
ынчаар кылып турар.
19Азы кижи дөжекке чыдырда, ону аарыг-биле,
сөөктериниң соксаал чок аарышкызы-биле билиндирер+;

20ынчан ол кижи чемден хөңнү калыр,
амданныг аъш-чем аңаа ческинчиг боор+;
21ооң эът-боду каракка көзүлдүр эстип-шүглүр,
мурнунда билдирбес турган сөөктери көстүп кээр;

22ооң амы-тыны чевегже кирер деп баар,
өлүглер оранынче чоокшулап-ла олурар.

23Ынчалза-даа дээрниң төлээзи –
кижилерге дорт орукту айтып берип турар болчукчу,
муң төлээниң бирээзи – ол кижиниң талазында болза+,

24төлээ олче ээ көрнүп:
„Ону хостап салывыт, ол чевегже кирбезин,
мен ол дээш төлевир тып алдым“ – дээр+;

25ынчан ооң мага-боду аныяанда турганы дег апаар+,
ооң чалыы үези эглип кээр;

26ынчан ооң мөргүлү Бурганга таарымчалыг болур,

Бурганның шырай-арныңче көрүп алгаш+, ол өөрүп-байырлаарга,

Бурган ону чөптүг чоруу дээш шаңнаар[*].

27Ынчан ол кижи улус мурнунга келгеш, мынча дээр:

„Бачыт үүлгеттим, эки чүүлдү хажыттым,
ынчалза-даа Ол мени үүлгедиглерим дээш кезетпеди;

28Ол мээң амы-тынымны чевегже кирбес кылып+,
чуртталгамда чырыкка таалаар-дыр мен!“

29Бурган ол бүгүнү кижи дээш кылып турар –
ийи-даа катап, үш-даа катап,
30ооң амы-тынын чевегден чайладып,
амылыглар оранының чырыы аңаа чырызын дээш,
кылып турар+.
31Кичээнгейиң менче угла, Иов, мени дыңна,
чугаалап турумда, ыыттава.

32Бир эвес чугаалаар чүвең бар болза – харыыла,
мен сээң шынныыңны өөрүшкүлүг хүлээп көөр мен.

33А чок болза – мени дыңна;
ыыттавайн көр, мен сеңээ мерген угаанны башкылаайн».

34

Бурганда чөптүг эвес шииткел чок

34^1Элиуй чугаазын уламчылаан:

2«О, мерген угаанныглар, мээң чугаамны дыңнаңар,
сарыылдыглар, кичээнгейден салыңар.

3Дылдың аъш-чемниң амданын шенеп чылгаары дег,
кулак сөстерни ылгап дыңнап турар болгай+.
4Чөптүг шилилгеден аравыска кылыылы,
эки чүве деп чүл дээрзин шиитпирлээли.
5Иов мынча дээр-дир: „Мен шынныг мен,
Бурган меңээ чөптүг шииткел үндүрбеди+;

6мен шынныг-даа болзумза, мегечи кижи дирттим[*],
кем-буруу чок-даа болзумза, эмнеттинмес кылдыр балыглаттым“.

7Иов ышкаш өске ындыг кижи бар бе?

Ол дорамчылап кочулаан сөстерни суг дег ижиптер-дир+;

8хоойлу-дүрүм сагывас улус-биле катчып аар-дыр,
бузуттуглар-биле кады чоруур-дур+.

9Чүге дээрге Иов: „Бир эвес кижи Бурганга тааржыр болза,
аңаа кандыг ажык турарыл?“ – дээр-дир+.

10Ынчангаш мени дыңнаңар, угаанныг улус:

Бурганда шынныг эвес чүве турбас,

Күчүлүг Бурганда чөптүг эвес шииткел чок+.

11Кижини Ол ажыл-херектерин ёзугаар аажылаар,
аңаа кеземчени чогууру-биле онаар+.

12Ылап шын бо-дур: Бурган бузут кылбас,

Күчүлүг Бурган чөптүг шииткелди хажытпас+.

13Кым Аңаа черни чагырар кылдыр хүлээдип бергенил,
кым Ону бүгү делегейниң бажынга салып кааныл?

14Бир эвес Ооң сеткил-чүрээнге ындыг сагыш кирип,

Ол Бодунуң Сүлдези, тыныжын дедир ап аар болза,

15кандыг-даа амытан өлүп каар ийик,
кижи доозун-довуракче эглип кээр ийик+.

16Угаанныг болзуңза, мени дыңна,
мээң чугаа-сөзүмче кичээнгейден сал.

17Бир эвес Бурган шынныг шииткелге хөңнү чок турган болза,

Ол чагырып шыдаар бе?

Чөптүг болгаш Күчү-күштүг Бурганны
буруудадып болур бе?

18Хааннарны Ол: „Бак кулугурлар!“ – дээр,
нояннарны Ол: „Бузуттуг хейлер!“ – дээр.

19Ол чагырыкчыларны тала-дугай тыртпас,
ат-сураглыг кижини ядыы кижиден дээре деп санавас,
олар шупту – Ооң холунуң чаяалгазы-ла болгай+.

20Олар хенертен, дүне када өлүп каар;
чон хөлзеп үнерге, олар чиде бээр.

Күштүг-шыырак улус кижи холу дегбээнде-ле, узуткаттырып аар+.

21Бурган кижиниң оруктарын хайгаарап,
бүгү базымнарын көрүп турар+.

22Бузуттуг-бак улус чаштына бээр хире
дүмбей, муңгаш караңгы чер чок+.

23Бурганның мурнунга кижиниң шииттирер дээш чедип кээри

Аңаа херек чок –

24Бурган күштүг-шыырак улусту истелге чокка чылча шапкаш+,
оларның орнунга өскелерни көдүрүп турар;
25оларның ажыл-херектерин Ол билир болгаш,
чаңгыс дүне чылча базып каар.
26Бурган оларны улуска көзүлдүр,
херектеннерни дег согар –
27Оон ойталааны дээш,

Ооң бүгү оруктарын билип алыксавааны дээш кезедир.

28Чүге дээрге ядыыларның алгы-кышкызы Аңаа четкен-дир,
дарлатканнарның уё-човуурун Ол дыңнап каан-дыр+.

29А бир эвес Ол ыыт чок артар болза –
кым Ону буруудадырыл?

Бир эвес арнын чажырар болза –
кым Ону көөрүл?

Чон-биле-даа, чаңгыс кижи-биле-даа ындыг болур –

30Бургандан ойталаан кижи хааннавазын дээш,
улусту какпа-дузакка туттурбазын дээш, ындыг болур.

31Бурганга мынча дээри эки эвес бе:

„Мен кеземче алдым – моон соңгаар бачыт үүлгетпес мен;

32көрбейн турар чүвемни меңээ көргүзүп көрем,
бак чүве кылган болзумза, моон соңгаар кылбас мен“.

33Чүү деп бодаар сен, бурууң билинмес болзуңза,

Ол сеңээ шаңнал бээр деп бе?

Шилилгени мен эвес, сен кылыр ужурлуг сен,
билир чүвең бар болза, чугаалап бер.

34Сарыылдыг улус база
мени дыңнап турар мерген угаанныг кижи:

35„Иов билбес чүвезин чугаалап тур,
ооң сөстери шуут бодал чок-тур“ – дээр+.

36Бак хейлер дег харыылап турары дээш,
Иов шылгалданы төнчүзүнге чедир эртсин:
37бачыдынга ол үймээнни немеп алган-дыр,
бисти кочулап, адыш часкап+,

Бурганга удур чугаа-сөзүн көвүдедип турар-дыр».

35

Иов Бургандан шынныг эвес

35^1Элиуй чугаазын уламчылаан:

2«„Мен Бургандан шынныг мен“ – деп чугаалаары
чөптүг чорук деп бодап тур сен бе?

3„Бачыт үүлгетпезимзе, меңээ ажыктыг бе,
кандыг ажык-дузалыгыл?“ – дээр-дир сен+.

4Мен сеңээ база сээң эш-өөрүңге харыылап көрейн:

5дээрже көр даан,
булуттарже топтап көр даан – олар сенден бедик-тир!+

6Бачыт үүлгеткен болзуңза, Бурганны канчанган деп сен?

Кемниг херээң көвүдезе, Аңаа чүнү таварыштырар деп сен?

7Чөптүг-шынныг болганың-биле Аңаа чүнү бээр сен+,
сээң холуң Аңаа чүнү хайырлап шыдаарыл?

8Сээң бузуттуг-багың чүгле кижилерге хора чедирер,
а чөптүг чорууң кижи амытанга дузалаар.

9Улус кызагдакчыларга базындыргаш, човууртап,
күштүглерниң холунуң адаандан алгырып турар+.

10Оларның кайызы-даа: „Мээң Чаяакчым Бурган кайыл,
дүне биске ырлар хайырлап[*] турар+,
11бисти черниң аң-меңинден угаан-биле,
дээрниң куштарындан – сарыыл-биле
ылгай көрген демги Бурган кайыл?“ – дивес-тир.

12Базындырган улус алгыржыр-даа болза,
бузуттугларның улуургаа дээш, Ол харыы бербес+.

13Бурган хоозун чугаа дыңнавас,
Күчүлүг Бурган ону эскербес.
14Сен канчап черле: „Ону көрбейн тур мен+,
мээң херээм Ооң мурнунда,
шииткелди манап тур мен – дээр сен? –
15Ооң килеңи ам-даа кыптыкпаан,
кем-бурууже Ол кичээнгей салбайн тур“[*] – дээр сен?

16Чок, Иов хоозун чүве чулчуруп,
билиг чок сөстерин көвүдедип-ле турар-дыр+».

36

Бурган улусту кеземче дамчыштыр өөредип турар

36^1Элиуй уламчылаан:

2«Бичии шыдажып мана – мен сеңээ

Бурган дугайында өске чүүлдү ажыдар мен.

3Чаяакчының чөптүг-шынныын көргүзер дээш,
бодалдарымны ырактан шууштуруп эгелээр мен.

4Мээң сөстеримде меге ылап-ла чок,
билии четче-долу+ кижи сээң мурнуңда тур.

5Бурган күчү-күштүг.
Сүлде-сүзүү быжыг кижиден Ол ойталавас.
6Бузуттугларны Ол дириг арттырбас,
дарлаттырганнарга эрге-шөлээни хайырлаар+;
7чөптүг-шынныг улустан Ол көрүжүн чайлатпас+,
оларны хааннар саадаар дүжүлгеге олуртуп каар,
кезээ мөңгеде өрү көдүрер+.

8А бир эвес олар бектеттирип,
айыыл-халаптың кинчизинге туттуруп алган болза+,

9Бурган оларның ажыл-херектеринче,
бузут-багынче, улуургаанче айтып турар-дыр;

10оларның кулаан чемелээшкинни угаап билир кылдыр ажыдып+,
бачыттан адырлыр кылдыр дужаап турар-дыр.

11Бир эвес тооп дыңнап, Аңаа бараан болур болза,
оларның чуртталгазының төнчүзү менди-чаагай болур,
чурттап артар чылдары өөрүнчүг болур;
12а бир эвес тооп дыңнавас болза,
хылыштан кырлып каарлар+,
угаан кирбээн хевээр өлүп каарлар+.

13Бургандан ойталаан улустуң чүрээн килең долган,
оларны Ол кинчилеп-бектээрге, чалынмастар;

14аныяанда-ла өлүп каарлар,
самыын-садар бужар кижилер дег, амызы үстүрлер.

15А түреңги кижини Ол түрегделин дамчыштыр адырар,
ооң кулаан дарлал дамчыштыр ажыдып бээр.

16Бурган сени база кызаа черден үндүрүп,
моондак чок хостуг черже аппаар ийик+;
сээң столуңга чаагай аъш-чемни долдур салыр ийик.

17А сен ам бузуттугларга айыткан шииткелди долузу-биле алыр сен,
шүүгү биле шииткел сенче чоокшулаан-дыр.

18Бурганның килеңи сени кезедип согарындан[*],
элбек хээли оруктан өскээр аппаарындан кичээн.

19Бурган сээң бай-байлааңга кандыг-бир өртек-үне бээр бе?+

Чок – алдынга-даа, эртине-байлактың кандыызынга-даа.

20Чоннарны узуткап чок кылыр
шииткел дүнүн хей-ле күзээр-дир сен.

21Бузуттуң аайынче киреринден кичээн,
сени бо айыыл-халап-биле шенеп турар-дыр.

22Бурганның күчү-күжү кайы хире өндүр бедик-тир!

Ол ышкаш Башкы бар бе?

23Кым Аңаа орук айтып бээрил,
кым Аңаа: „Сен багай үүлгедиг кылдың“ – дээрил?

24Ооң ажыл-херектерин алгап-йөрээрин утпа –
улус ол ажыл-херектерни алгап ырлап,
25көрүп, ырактан кайгап магадап турар болгай.

26Бурганның өндүр улуу биске долузу-биле билдинмес,

Ооң назы-харын билип ап шыдавас сен+.

27Бурган сугнуң дамдыларын чыыптарга,
олар чаъс-чаашкын бооп куттулар+,
28булуттардан төктүп бадар,
кижилерни чайыктар-биле өттүрер.
29Кым булуттарның көжүп турарын,

Ооң чурттап турары дээрниң диңмирээрин билип ап шыдаарыл?

30Бо-дур, Ол кудайны кызаңнааш-биле чырыдып,
далайның дүвүн дүмбей-биле дуглап тур.
31Ынчалдыр Ол бүгү чоннарны чагырып турар,
оларга аъш-чемни элбээ-биле хайырлап турар.
32Ооң холундан чаңнык үнер+ –
Ол кайнаар дужаай-дыр, ынаар соптар;
33Ооң келгенин диңмирээшкин чарлаар,
мал-маган безин Ооң келгенин билип каар».

37

Кижилер Бурганче чедип шыдавас

37^1«Ол бүгүден мээң чүрээм согуу тиккиңейнип,

хөректен ушта халый бер чазып тур.

2Дыңнаңар, Ооң аажок дыңзыг үнүн дыңнаңар,

Ооң аксындан диңмирээшкиннер киңгиреп тур!

3Бүгү дээр адаанда Ол чыжырадыр дагжап тур,
чаңныктар чер-делегейниң ужу-кыдыында чедип тур+.

4Ооң үнү чаңныктар соондан диңмиреп+,
өндүрү-биле чыжырт кыннып тур.

Ол Бодунуң үнүн кошкатпас-тыр,
бүгү улус ону дыңнап тур.

5Бурганның үнүнүң диңмирээри кайгамчык-тыр!

Ооң ажыл-херектери өндүр улуг – бис билип шыдавас бис+.

6Харга Ол: „Черже бада бер“ – дээр,
күштүг чаъс-чайыкка база дужаал бээр+.
7Ол кижи бүрүзүнүң ажыл-ижин соксадып каар,
бүгү улус Ооң кылган үүле-херээн билип алзын.
8Ынчан аң-мең үңгүрлеринче кире бээр,
ижээннеринче барып чыдып аар+.
9Шуурган бодунуң чажыт ордузундан үнүп кээр,
күштүг хаттар соокту эккээр[*];
10Бурганның тыныжы дошту тывылдырар,
хостуг аккан суг доңа бээр+.
11Ол булуттарны суг-биле долдуруп,
кызаңнааштарын булуттардан шывадаар.

12Булуттар Бурганның күзел-соруун боттандырып,
ээргииштелип, көжүп-шимчеп турар,
бүгү чер-делегейни эргилдир
Ооң дужааган чүвезин күүседип турар+;

13олар Бурганның чаяап каан черинче чедип кээп,
бирде кеземчени, бирде энерелди эккеп турар+.

14Иов, бо бүгүнү дыңнап, доктаап көр,

Бурганның кайгамчык херектериниң дугайында бодан!

15Бурганның булуттарны канчаар башкарып турарын,

Бодунуң булудун чаңнык-биле канчаар чырыдарын билир сен бе?

16Булуттарның турум салдап чоруурун билир сен бе?

Ооң билии четче-долу+, ажыл-херектери кайгамчык!

17Изиг хат черни даамчырадыптарга,
бодунуң хевинден изиргенип турар анаа кижи-дир сен –

18шуткуп каан хүлер көрүнчүк дег кадыг-быжыг дээрлерни

Бурганга дузалап, чада салган сен бе?+

19Аңаа чүнү чугаалаарын биске өөредип каг,
бүдүүлүк, караңгы-дыр бис+, чаргывыс илередип шыдавас-тыр бис!

20Бурган-биле чугаалажыр деп турарымны Аңаа дамчыдар бе?

Кым бодунга өлүм күзээр боор?!
21Булуттарны хат тарадыр сывырыптарга,
дээрге оларны өттүр чырып кээр хүнче
кым удур көрүп шыдаарыл?[*]
22Соңгу чүктен алдынналчак чайын чырып кээр,
Бурганның коргунчуг өндүр чырыы ол-дур.
23Күчүлүг Бурганче чедип шыдавас бис,
Ооң күчү-күжү өндүр улуг,

Ооң чөптүг шииткели долу, Ол кымны-даа дарлавас.

24Ынчангаш улус Оон коргуп чорзун+;

Ол мерген угаанныг дирткеннерже сагыш салбас».

38

Бурганның бирги чугаазы: дириг бойдустуң Чагырыкчызы кымыл?

38^1Ынчан Дээрги-Чаяакчы Иовка шуурган иштинден мынча деп харыылаан+:

2«Билиг чок сөстер-биле+ Мээң бодалымны
карартыр хире кым сен сен?

3Ёзулуг эр дег, куржанып белеткенип ал;

Мен айтырайн, а сен Меңээ харыыла+.

4Мен чер-делегейни үндезилеп турумда, сен каяа турдуң?+

Билир болзуңза, харыыла.

5Билир-ле боор сен аа: ооң хемчээлин кым айтып кагжык,
хемчээр хендирни ооң кырынга кым хере тыртчык?

6Ооң үндезиннери чүү чүведе туттунуп турарыл,
ооң тавааның дажын кым салганыл?+
7Ол үеде эртенги сылдыстар өөрүп-байырлап,

Бурганның бүгү оолдары+ өөрүшкүлүг алгыржып турган болгай.

8А далай төрүттүнгеш, аттыгып үнерге,
кым ону хаалга-биле хаап кааныл?+
9Мен ону булуттар-биле шуглап,
дүмбей-биле ораап каан мен;
10ооң кызыгаарын доктаадып,
дээктерлиг хаалганы тургузуп каан мен;
11„Маңаа четкеш, оон ыңай барбас сен,
сээң турамык чалгыгларың маңаа доктаар“ – дээн мен.

12Сен кажан-бир шагда эртенге дужаал берген сен бе,
даңга турар чер айыткан сен бе?

13Даң черниң ужу-кыдыын хөме апкаш,
бузуттугларны черден дүжүр силгипсин деп айыткан сен бе?

14Даң хаяазының ачызында черниң хевири
таңмага бастырган дой дег өскерлип,
шокар хеп дег апаар.
15А бузуттуглардан чырыкты хунаап аар+,
күчүлелдиң холун сыйып каар.

16Далайның үнген дөстеринге четкен сен бе,
аажок ханы ээремниң дүвүнге кылаштаан сен бе?

17Өлүглер оранының эжиктери сеңээ көскү апарган бе,
дүмбей караңгының хаалгазын көрген сен бе?

18Черниң делгемин эргий көрген сен бе?

Ол бүгүнү билир болзуңза, меңээ чугаалап бер.

19Чырыктың чурттап турар черинче орук кайыл,
караңгының турар чери кайдал?

20Сен оларның черинче барган сен бе,
бажыңынче баар орукту билир сен бе?

21Билбейн канчаар сен! Оларның үе-чергези-дир сен –
назының ындыг узун болгай!

22Харның дээрде шыгжамырынче кирген сен бе+,
долунуң шыгжамырларын көрген сен бе?
23Оларны дүвүрээзинниг үеге дээш,
дайын-чаа, тулчуушкунга дээш курлавырлап каан мен+.

24Кандыг орук-биле чырык аңгыланып тарап[*],
чөөн чүктүң хады чер кырында тарап турарыл?
25Кым-на чайыктарга дээрге үттер дежип берип,
чаңнык-диңмирээшкинге орук айтып берип турарыл?+

26Кым чурттакчы чок черлерни,
кижи чок ээн кургаг ховуну суглуг болдуруп+,
27черлик ховуну суггарып,
ногаан оът-сигенни өстүрүп турарыл?
28Чаъстың адазы бар бе?+
Шалыңның дамдыларын кым төрүдүп турарыл?
29Кымның хырнындан дош үнүп турарыл+,
кым дээрниң хыраазын божуп турарыл?+
30Ындыг өйде суглар дашталдыр доңуп,
дүп чок ээремниң кыры көжүй бээр болгай+.

31Сен Үгер сылдысты кожуп каан сен бе,
Үш-Мыйгактың дужаан кошкадып шыдаар сен бе?+
32Өөр сылдыстарны үезинде чырыдып үндүрүп,

Чеди-Хаанны кожа сылдыстары-биле углап башкарып шыдаар сен бе?+

33Дээрлерниң дүрүмнерин билир сен бе,
черге оларның чагыргазын доктаадып шыдаар сен бе?+

34Булуттарга дыңналдыр алгырып шыдаар сен бе?

Элбек суглар сени хөме алыр бе?

35Чаңныктар сээң дужаалың ёзугаар ужуп чоруптар бе,
сеңээ: „Белен бис!“ – дээр бе?
36Кым чүректи мерген угаанныг кылып кааныл,
кижини угаан-сарыылдыг кылып кааныл?[*]

37Булуттарны санаптар хире мерген угаанныг кым барыл,
дээрниң хууңун кым дүжүр октаптарыл?

38Доозун-довурак ынчан малгаш апаар,
борбак малгаштар чыпшынчы бээр ийик.

39Арзылаң төлдерин тоттуруп алзын дээш,
аңаа олча тудуп берген сен бе?+
40Ооң төлдери үңгүрүнде чаштынып чыдар
азы чокпак үнүш аразында кедеп чыдар болгай+.

41Кускуннуң төлдери чиир чүве тыппайн,

Бургандан дуза дилеп кыйгырып, ыңай-бээр ужуп чоруп турда,
кым оларга аъш-чем чорудуп бээрил?+»

39

39^1«Хаяларга чуңмаларның төрүүр үезин билир сен бе+,

ивилерниң төрүп турарын көрген сен бе?
2Оларның каш ай боос чоруурун санаан сен бе,
кажан төрүүрүн билир сен бе?
3Олар ынчан олура аарак, чаш төлүн төрүп,
боттарының хилинчээнден адырлып аар;

4оларның төлдери хову-шөлге күш кирип, өзүп-доругар,
а оон аваларын кажан кезээде каапкаш баар.

5Черлик элчигенге кым хосталга бергенил,
ооң дужаан кым чежип кааныл?
6Мен ону ховуга чурттадып каан мен,
кужурлуг чурттаар чер кылып берген мен.
7Хоорайның хөлзээзинин ол кыжырыыр,
сүрүкчүнүң алгы-кышкызын дыңнап көрбээн;
8ол дагларга оъттап чоруур,
ногаан оът-сиген дилеп тып алыксаар.

9Черлик буга сеңээ бараан болуксаар бе,
сээң мал чемгерер чериңге хонар бе?

10Сээң шөлүңнү аңдарзын дээш,
ону андазынга кожуп шыдаар сен бе?

11Ооң аажок улуг күжүнге идегээр сен бе,
бодуңнуң ажылыңны аңаа бүзүрээр сен бе?

12Ол ээп келгеш, сээң тарааңны
шаңга чыып бээр деп ынаныр сен бе?

13Страус куш чалгыннарын өөрүшкүлүг часкап турар,
ынчалза-даа ооң чалгыннары шиленниң чүглери-биле деңнешпес.

14Кыс страус чуургаларын элезинге чылыдыр салып кааш,
оларын каапкаш баар;
15кандыг-бир кижиниң буду чуура базып,
черлик аң-мең таптап кааптарын бодавас.

16Ол бодунуң төлдеринге, өскениинге дег, каржы+,
ооң күжениишкини хей боорундан сезинмес,

17чүге дээрге Бурган аңаа мерген угаан бербээн,
угаанныг кылдыр чаяап кагбаан.

18Ынчалза-даа ол куш көдүрүлгеш, маңнап ыңай болза,
аъттыг кижини белени-биле ажып каар.

19Аътка күштү сен берип,
ооң мойнун чел-биле шып каан сен бе?

20Ону шартылаа дег халып-шураар кылып каан сен бе?

Ооң хаарыктаары коргунчуг+.
21Аът өөрүп, черни дуюу-биле казып тур,
бар шаа-биле тулчуушкунче чүткүп тур;
22айыылды ол коргуш чогу-биле шоодар,
хылыштан-даа дезип маңнавас;
23ооң быктында саадак шыңгыраан,
узун, кыска чыдалар кылаңнашкан.
24Ол хөлзээн чүткүлүнден довурак чип,
труба этсирге+, чаңгыс черге туруп шыдавас,
25ооң үнүн дыңнааш-ла, киштептер,
баштыңнарның алгы-кышкызын, аг-шеригниң кыйгызын,
тулчуушкун даажын ырактан эндевес.

26Хартыганың кылыйтыр ужуп,
чалгыннарын мурнуу чүкче хере салыры –
сээң мерген угааның ачызында бе?
27Эзирниң кылыйтыр ужуп үнгеш,
бедик черге уя тудуп аары –
сээң сөзүң ёзугаар бе?
28Ол куш хаяда чурттап, хонуп турар,
ооң шивээзи – дагның чалымы;
29оортан ол олчазын харап көөр,
ооң карактары дыка ырадыр көрүп турар.
30Эзир төлдеринге хан ижиртир,
өлүрүп алган олчазынче ужар».

31Дээрги-Чаяакчы Иовка оон ыңай мынча дээн:

32«Бо маргыжыкчы Күчүлүг Бурган-биле чөрүжүп турар де?!+

Бурганны чемелеп турар кижи Аңаа харыы тутсун!»

Иовтуң Бурганга бирги харыызы

33Иов Дээрги-Чаяакчыга мынча деп харыылаан:

34«Мен чөгенчиг-дир мен. Сеңээ чүү деп харыылаайн?

Аксымны холум-биле дуглаайн+.

35Бир катап чугаалаан мен – ам харыылап шыдавас мен,
оон база катап чугаалаан мен – ам ыыттавас мен».

40

Бурганның ийиги чугаазы: өндүр улуг амытаннарның Дээргизи Мен-дир мен

40^1Дээрги-Чаяакчы Иовка шуурган иштинден мынча деп харыылаан+:

2«Ёзулуг эр дег, куржанып белеткенип ал;

Мен айтырайн, а сен Меңээ харыыла+.

3Таанда-ла Мээң шиитпиримни буруу шавар сен бе,
бодуңну агартыр дээш, Мени буруудадыр сен бе?+

4Бурган ышкаш күчү-күштүг сен бе,

Ол ышкаш диңмиредир чугаалаар сен бе?+

5Ындыг болза, бодуңну өндүр-чаагай чырык-биле каастап ал,
чайынналчак мактал-хүндү кеткен хевиң дег болзун;

6бүгү турамык улусче көргеш, томаартывыт;
килеңнеп, хорадааныңны туттунма,

7бүгү улуургактарже көрүнгеш, сөгүртүвүт,
бузуттугларны турган черинге чылча базывыт!

8Оларның шуптузун чевегге хөөп каг,
алдыы оранга хоругдап каг.

9Мен ынчан сени мактаар мен:

тиилелгени сеңээ бодуң холуң шаңнаан-дыр+.

10Бехемотче[*] көр даан:

ону база, сени ышкаш, чаяап каан мен;
ол, шары ышкаш, оъттаар-дыр+.

11Ооң дөңмектериниң күчү-күштүүн,
иштиниң шыңганнарының кадыг-быжыын көр даан!

12Ооң кудуруу пөш ышкаш дыңзыг-дыр,
дөңмектериниң сиирлери дүргектели берген-дир.

13Буттары хүлер хоолайлар-ла,
сөөктери демирлер дег-дир.

14Ол – Бурганның чаяалгазының өндүр бедик эгези-дир!

Олче хылыжын чүгле ооң Чаяакчызы аннып болур.
15Тейлер аңаа аъш-чемни бээр,
ында бүгү черлик аң-мең ойнап-хөглеп турар.
16Ол шырыштарга дыштанып чыдар,
тулаада кулузун аразынга чаштына бээр;

17чокпак үнүштер ону хөлегези-биле шуглап аар,
дамырак суг эриинде талдар ону хүрээлеп аар.

18Дажыг суг хөме апса-даа, ол кортпас,

Иордан хем ооң аксынче куттулза-даа, ол тоовас.

19Ол көрүп турда, кым ону тудуп шыдаарыл?

Кым ооң думчуундан тыртпа-биле илип аарыл?

20А Левиафанны[*] сыырткыыш-биле тудуп аар сен бе?

Ооң дылын хендир-биле кызып ап шыдаар сен бе?
21Ооң думчуун кулузун-биле өттүр идип,
чаагын тыртпа-биле үттеп шыдаар сен бе?
22Ол сенден катап-катап чаннып дилээр бе,
сээң-биле ээлдек чугаалажыр бе?
23Ол сээң-биле керээ чарар бе,
кезээ шагда сээң кулуң боор бе?+

24Сен ооң-биле, кушкаш-биле дег, ойнаар сен бе,
чалча кыстарыңга оюн-хөг кылдыр, ону баглап каар сен бе?

25Балыкчылар ол дээш садыглажыр бе,
садыгжылар ооң коң эъдин үлежир бе?
26Ооң кежин чыдалар-биле,
бажын – балык шанчар серээ-биле өттүр шанчар сен бе?

27Холуңну аңаа дегзип көр –
катаптавайн баар сен: тулчуушкун уттундурбас!

41

41^1Левиафанның+ мурнунга чөгелиң төнер;

ооң чүгле хевирин көргеш, кээп дүжер сен.

2Ону хөлзедиптер болзуңза, ол каржы-дошкун-на![*]

А кым Мээң мурнумга туруп шыдаарыл?[*]

3Меңээ удур туржуптар кижи бар бе, ону эки аажылаар мен.

Чырык черде бүгү чүве – Мээңии-дир!+

4Левиафанның мага-бодунуң кезектериниң, оларның күчү-күжүнүң,
кайгамчык тургузуунуң дугайында ыыттавайн барбас мен.

5Кым ооң хевин ушта тыртып шыдаарыл,
ооң ийи каът куяк шывыын өттүр шанчарыл?[*]

6Кым ооң аксының хаалгазын ажыдып шыдаарыл?

Ооң дээрбектелчек диштериниң коргунчуун!

7Ооң өндүр-чаагай одуругланчак дозуг-камгалалдарын,
таңма-биле дег, адырлыр аргажок кылдыр кожуп каан;

8оларны сырый каттыштырган –
аразындан агаар безин эртпес;
9бирээзин өскезинге чыпшыр идип каан –
аңгылаары болдунмас кылдыр тудуштурган.

10Левиафан азырыптарга, чаңнык кызаш дээр,
ооң карактары даң хаяазының херелдери дег;
11ооң аксындан чаштанчы оттар кызаңнап,
тарадыр ужуп турар.
12Ооң думчуунуң үттеринден ыш-бус,
одаг кырында хайынган паштан дег, бургураан;
13ооң тыныжы көстер одун өөскүткен,
аксындан чалбыыш чалынналган.
14Ооң мойнунда күш чажыртынган,
коргуушкун ооң мурнунда маңнап чоруур.

15Ооң эът-бодун быжыг кылдыр тудуштуруп каан –
шуткуп каан дег, чайгылыш дивес;
16ооң чүрээ даш дег,
дээрбе дажы дег кадыг.

17Ол туруп кээрге, күштүг-шыырактар безин[*] корга бээр,
ооң халдаашкынын дозуп шыдавайн аткаарлап эгелээр.

18Аңаа хылыш күш четпес,
узун-чолдак чыдалар, согун-даа аңаа дыынмас;
19демирни ол сиген деп,
хүлерни – ирик ыяш деп санаар.
20Ча-согун ону дезеринче албадавас,
шывадаан даштар аңаа тараа тогланчызы дег болур.

21Моңну ол тараа сывы деп санаар,
чыданың сыгыды аңаа каттырынчыг.

22Ооң хырны – чидиг бузундулар дег,
ол малгашты кежи-биле илииртээр.

23Левиафан далайны пашта суг дег бургурадып,
хайынган үс дег мылдырадыптар.

24Ооң соонга чырып турар ис артып каар,
сактырга, суг кыры агара берген дег боор.

25Чер кырында аңаа дөмей дириг амытан чок:

ону коргуш чок кылдыр чаяап каан;

26бүгү улуургак чүвеже ол тиилелгелиг көөр,
ол – чоргаар бүгү дириг амытаннарның хааны».

42

Иовтуң Бурганга ийиги харыызы

42^1Иов Дээрги-Чаяакчыга мынча деп харыылаан:

2«Мен билир мен: бүгү чүве Сээң эргеңде,
чүнү-даа бодап аарыңга, Сеңээ болдунмас чүве чок+.

3Билиг чок сөстер-биле
Сээң бодалыңны баксырадыр хире кым мен?+
Ийе, мен билбес чүвем дугайында,
меңээ билдинмес кайгамчык чүүлдер дугайында чугаалап турдум.

4Мени дыңнап көрем, чугаалап көрейн;

Мен айтырайн, а Сен меңээ харыылап көрем+.

5Сээң дугайыңда мооң мурнунда чүгле дыңнап турган мен,
а ам карактарым Сени көрүп тур.

6Ынчангаш бүгү сөстеримден ойталап тур мен,
доозун-довурак, хүлде олуруп алган+, буруум миннип тур мен».

Түңнел сөс

7Дээрги-Чаяакчы Иовка чугаазын дооскаш, Теман чурттуг Элифазка+ мынча дээн:

«Сеңээ база сээң ийи эжиңге Мээң дугайымда Иов чалчам ышкаш шынын чугаалавааныңар дээш килеңим кыптыгып тур. 8Ынчангаш чеди бугажык биле чеди кошкардан ап алгаш+, Мээң чалчам Иовка баргаш, ол малды бодуңар дээш бүрүн өрттедир өргүл кылдыр салыңар, а Мээң чалчам Иов силер дээш мөргүзүн+. Мен ооң мөргүлүн хүлээп алыр мен – оон башка силерни бужар сөстериңер дээш кезедир мен, чүге дээрге силер Мээң дугайымда Иов чалчам ышкаш шынын чугаалавадыңар».

9Ынчан Теман чурттуг Элифаз, Шуах чурттуг Вилдад болгаш Наама чурттуг Софар+ баргаш, Дээрги-Чаяакчының оларга дужааганын ёзугаар кылган. Дээрги-Чаяакчы Иовтуң мөргүлүн хүлээп алган.

10Иов эш-өөрү дээш мөргүп дооскан соонда, Дээрги-Чаяакчы аңаа эки чолду эгидип берген: ооң мурнунда турганындан ийи катап хөйнү хайырлаан+. 11Иовтуң бүгү эр, кыс ха-дуңмазы, бүгү биеэги таныш өөрү чедип келгеш+, ооң бажыңынга кады чемненип дойлаан. Олар Дээрги-Чаяакчының олче ытканы бүгү хай-халап дээш ону кээргеп, аргалап турган. Кижи бүрүзү Иовка бир кесита[*] биле бир алдын сырга берген.

12Дээрги-Чаяакчы Иовтуң чуртталгазының арткан чылдарында аңаа, биеэги чылдарынга бодаарга, оон-даа хөй ачы-буян хайырлаан. Ол ам 14 000 хой-өшкүлүг, 6000 тевелиг, 1000 эжеш шарылыг болгаш 1000 кыс элчигенниг апарган. 13Ол чеди оолдуг, үш кыстыг болган+. 14Бирги уруун Эмима деп, ийигизин – Кассия деп, үшкүзүн – Керен-Гаппух деп адап алган[*]. 15Бүгү чер-делегейде Иовтуң уруглары дег кайгамчык чараш кыстар турбаан. Ачазы оларга акылары-биле өнчү үзүп берген+.

16Ол бүгүнүң соонда Иов 140 чыл чурттап, бодунуң ажы-төлүнүң ук-салгалын дөрткү салгалга чедир көрген+. 17Иов кыраан назынында, чуртталгазынга пөгүп, мөчээн.

* 1:6 Бурганның оолдары – «Дээрниң чурттакчылары» дээни ол (Э. д. 6:2; Ыд. ыр. 88:7 көр).

* 1:6 Азы: «Удурланыкчы эрлик» (1 Чыл. 21:1; Зах. 3:1; Ажыд. 12:9-10 көр).

* 3:8 Левиафан – хананей мифологияда сугнуң күчүтен моозу (Иов 40:20; 41:1; Ыд. ыр. 73:14; 103:26; Иса. 27:1 көр). Ол моос хүн туттуруушкунун болдуруптар күштүг деп санадып турган.

* 4:15 Азы: «Хат-салгын мээң арнымче эзиннеп эгелээн».

* 4:17 Азы: «Бурганның мурнунга чөптүг-шынныг».

* 4:19-21 Бажың, оран-сава – мында кижиниң мага-бодунуң дугайында чугаалап турар чадавас (Э. д. 2:7; Иов 10:9 көр).

* 5:3 Өске бурунгу сөзүглелде «Ооң бажыңынга хенертен каргыш салган мен» деп бижээн.

* 5:7 Бо домактың утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Човалаң көөр дээш төрүттүнер».

* 5:24 Азы: «Аал-ораныңга келгеш, бачыт кылбас сен».

* 6:14 Бо домактың утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Кижи Бургандан кортпас-даа апарган болза, эш-өөрүнүң шынчы чоруу аңаа херек».

* 6:25 Бо сөстерниң утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Шынныг сөстерни шыдажып эрттирери берге».

* 7:12 Хананей мифологияда далай болгаш ында чурттап турар моостар Бурганның удурланыкчылары турган.

* 9:4 Азы: «Кандыг-бир кижи мерген угаанныг болгаш күчү-күштүг Бурган-биле маргышкаш».

* 9:13 Рахав – хананей мифологияда сугнуң күчүтен моозу.

* 9:35 Бо домактың утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Ынчалза-даа байдал ындыг эвес, мен чааскаан мен».

* 10:15 Азы: «Мээң хилинчээмче көрүп көр».

* 10:16 Азы: «Хилинчээм өзүп-көвүдеп тур».

* 11:6 Бо шүлүктүң утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Ол сеңээ Бодунуң чажыт мерген угаанын ажыдып бээр ийик, чүге дээрге ёзулуг мерген угаан ийи янзы уткалыг болур».

* 12:5 Бо шүлүктүң утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Амыр-шөлээн улус чырыткыже бодалында сагыш салбас, а ону тендиш деп турарларга белеткеп каан».

* 12:17, 19 Азы: «Үптеттиреринче албадап».

* 13:15 Өске бурунгу сөзүглелде «Ол мени өлүрүп кагзын, а мен Аңаа идегээр мен» деп бижээн.

* 13:27 Азы: «Базымнарымны кызыгаарладың».

* 15:12 Азы: «Сээң көрүжүң чоп кончуг улуургагыл?»

* 15:23 Азы: «Ол тояап чорааш, сек чиир куштар чемижи апаар».

* 15:30 Бо домактың утказы эки билдинмес. Өске бурунгу сөзүглелде «Ооң чечээ оңуп дүжер» деп бижээн.

* 17:5 Бо домактың утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Бодунуң эш-өөрүнге чашпаалаар кижиниң».

* 18:14 Коргуушкуннар хааны – өлүмнүң оюскан ады.

* 18:15 Бо домактың утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Чалбыыш ооң аалынга туруп аар».

* 18:20 Азы: «Келир салгалдар коргар, эрткен-даа салгалдар сүрээдеп сирилээр».

* 19:17 Азы: «Бодумнуң ажы-төлүм».

* 19:20 Бо домактың утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Мага-бодумну дижим-биле ызырып тур мен».

* 19:25 Азы: «Чевээм кырынга туруп аар».

* 19:27 Азы: «Хары кижи деп санавайн».

* 20:20 Азы: «Бай-байлаа ону камгалавас».

* 20:22 Азы: «Хай-халаптың бүгү күжү олче хөме кээр».

* 21:16 Азы: «Ынчалза-даа оларның аас-кежии боттарындан хамаарышпас».

* 22:2 Азы: «Кижиниң угаанныы чүгле бодунга дузалыг».

* 22:8 Азы: «Черни күш-шыдалдыг улуска үлеп бердиң, аңаа хүндүткелдиг улусту чурттадып кагдың».

* 22:17 Өске бурунгу сөзүглелде «А Бурган оларны канчап турарыл?» деп бижээн.

* 23:2 Өске бурунгу сөзүглелде «Бодумнуң холумнуң» деп бижээн.

* 23:12 Азы: «Ооң сөстерин бодумнуң дүрүмнеримден артык үнелеп чоруур мен».

* 23:17 Бо шүлүктүң утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Ол мени дүмбей караңгы-биле шып-даа турза, караңгы турза-даа, мен ыыт чок барбадым».

* 24:6 Азы: «Хову-шөлдүң оът-сигенин ажаап».

* 24:11 Бо сөстерниң утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Дээрбе дажы-биле».

* 24:18-25 Бо шүлүктерниң утказы эки билдинмес. Чамдык шинчээчилерниң бодалы-биле олар Иовтуң эвес, а ооң бир эжиниң чугаазы бооп турар.

* 24:21 Азы: «Бузуттуг-бак кижи ажы-төл чок, төл төрүвес салымныг херээженни дарлап, дулгуяк херээженге эки хамаарылга көргүспээн».

* 26:4 Азы: «Сен кымга бо сөстерни чугааладың?»

* 26:5-14 Чамдык шинчээчилерниң бодалы-биле ол шүлүктер Иовтуң эвес, а ооң бир эжиниң чугаазы бооп турар.

* 26:9 Азы: «Чедишкен айның арнын».

* 26:12 Рахав – хананей мифологияда сугнуң күчүтен моозу.

* 27:6 Азы: «Чурттап эртер үем дургузунда арын-нүүрүм мени кажан-даа буруудатпас».

* 27:13-23 Чамдык шинчээчилерниң бодалы-биле бо шүлүктер Иовтуң эвес, а ооң бир эжиниң чугаазы бооп турар.

* 27:18 Өске бурунгу сөзүглелде «Үзүт-ховаган дег» деп бижээн.

* 28:11 Бо домактың утказы эки билдинмес. Өске бурунгу сөзүглелде «Хемнерниң агымын бооптар» деп бижээн.

* 28:17 Эрте-бурунгу делегейге шил болза кончуг ховар, улуг үнелиг чүүл турган.

* 29:24 Азы: «Бүзүрелин чидирген улуска хүлүмзүрүүр турдум».

* 30:18 Өске бурунгу сөзүглелде «Хевимни уштуру амыр эвес-тир, хөйлеңимниң моюндуруу аажок кызар-дыр» деп бижээн.

* 30:28 Азы: «Хүн чырыы чок караңгы черде тояап чор мен».

* 30:29 Шөө-бөрүлер биле страустар ээн черлерге чурттап турган. Олар кээргенчиг үн-биле улуур база эдер турган (Мих. 1:8 көр).

* 32:3 Өске бурунгу сөзүглелде «Иовту буруулуг кылып шыдавааны дээш» деп бижээн.

* 33:13 Азы: «Ол Бодунуң бүгү ажыл-херектери дээш харыы тутпас болгай».

* 33:26 Азы: «Ооң чөптүг чоруун эгидип бээр».

* 34:6 Бо домактың утказы эки билдинмес. Өске бурунгу сөзүглелде «Ол мээң шынныым дугайымда мегелеп турду» деп бижээн.

* 35:10 Азы: «Бисти күш киирип».

* 35:15 Бо домактың утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Бурганның килеңи Иовту таварбаан болгаш, ол ооң кайы хире кадыын билип албаан-дыр».

* 36:18 Бо домактың утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Элбекшил сени дуурайлап кааптарындан».

* 37:9 Азы: «Мурнуу чүктен шуурган үнүп кээр, соңгу чүктен хаттар соокту эккээр».

* 37:21 Азы: «Ам булуттар өттүр чырык көзүлбейн тур, ынчалза-даа хат хадып эрткеш, оларны арыглап кааптар».

* 38:24 Азы: «Чаңныктар маңнажып».

* 38:36 Бо домактарның утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Кым ибис кушту мерген угаанныг кылып кааныл, аскыр-дагаага сарыыл бергенил?»

* 40:10 Сөс сүрүп очулдурарга, «аажок улуг мал» дээн. Бегемот бооп чадавас (орус дылда ол сөс бо сөзүглелден укталган).

* 40:20 Хананей мифологияда күчүтен суг амытаны (Иов 3:8 көр). Чамдык тайылбырлакчылар ону крокодил азы кит боор деп даап бодап турар.

* 41:2 Азы: «Ону хөлзедиптер кандыг-бир калчаа кижи бар бе?»

* 41:2 Өске бурунгу сөзүглелде «Ооң мурнунга кым туруп шыдаарыл?» деп бижээн.

* 41:5 Бо домактың утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Кым олче ийи каът чүгенниг чоокшулай бээрил?»

* 41:17 Азы: «Бурганнар безин».

* 42:11 Кесита – эрте-бурунгу үеде акша-мөңгүннүң бир хемчээли (Э. д. 33:19 көр).

* 42:14 Эмима – көге-буга, Кассия – корица чечээ, Керен-Гаппух – херелденген кирбиктер дээн аттар.

+ 1:1 Э. д. 22:21; Иер. 25:20; Ыы. 4:21
+ 1:1 Иез. 14:14, 20; Иак. 5:11
+ 1:1 Э. д. 6:9; Ыд. ыр. 17:22-24
+ 1:3 Башт. 6:3
+ 1:5 1 Хаан. 16:5
+ 1:5 Э. д. 8:20
+ 1:6 Иов 2:1; 38:7
+ 1:7 1 Пет. 5:8
+ 1:10 Ыд. ыр. 127:2
+ 1:11 Руф 1:13; Иов 19:21
+ 1:15 3 Хаан. 10:1
+ 1:16 4 Хаан. 1:10

+ 1:17 Башт. 7:16; 1 Хаан. 11:11; 4 Хаан. 24:2

+ 1:20 Э. д. 37:29,

+ 1:21 Э. д. 3:19; Эккл. 3:10; 5:14; 1 Тим. 6:7

+ 1:21 Ыд. ыр. 112:2
+ 2:1 Иов 1:6
+ 2:7 Хост. 9:9; Ы. х. к. 28:35
+ 2:8 Иез. 27:30; Иона 3:6
+ 2:10 Ыд. ыр. 38:2
+ 2:11 У. ч. 17:17
+ 2:11 Э. д. 36:15; Иер. 49:7
+ 2:11 Э. д. 25:2
+ 2:12 Э. д. 37:29; Иез. 27:30
+ 2:13 Ыы. 2:10; Иез. 3:15
+ 3:3 Иер. 20:14-18
+ 3:11 Иов 10:18-19
+ 3:16 Ыд. ыр. 57:8; Эккл. 6:3
+ 3:20 Иер. 20:18
+ 3:21 Иер. 8:3; Ажыд. 9:6
+ 3:22 Эккл. 3:20
+ 3:23 Иов 19:8
+ 3:25 У. ч. 10:24; Иса. 66:4
+ 4:3 Иса. 35:3
+ 4:6 Иов 1:1
+ 4:7 Ыд. ыр. 33:10-11; 36:25; У. ч. 10:3
+ 4:8 У. ч. 22:8; Гал. 6:7-8

+ 4:9 Хост. 15:8; Ыд. ыр. 17:16; Иов 15:30; Иса. 30:33

+ 4:13 Э. д. 15:12; Иов 33:15
+ 4:14 Ыд. ыр. 118:120
+ 4:16 3 Хаан. 19:12

+ 4:17 Иов 9:2; 25:4; Ыд. ыр. 142:2; Эккл. 7:20

+ 4:18 Иов 15:15
+ 4:21 Иов 36:12
+ 5:1 Иов 15:15; Ыд. ыр. 88:6; Зах. 14:5
+ 5:2 У. ч. 29:11
+ 5:9 Иов 9:10; 37:5
+ 5:10 Ыд. ыр. 64:10; 146:8
+ 5:11 1 Хаан. 2:7
+ 5:13 Иов 18:7; 1 Кор. 3:19
+ 5:14 Ы. х. к. 28:29; Иов 12:25; Иса. 59:10
+ 5:15 Ыд. ыр. 34:10
+ 5:16 Ыд. ыр. 62:12; 106:42
+ 5:17 Ыд. ыр. 93:12; У. ч. 3:11
+ 5:18 Ы. х. к. 32:39; Иса. 30:26; Ос. 6:1
+ 5:19 Ыд. ыр. 33:20; У. ч. 6:16; 30:18
+ 5:20 3 Хаан. 17:6; Ыд. ыр. 32:19; 36:19
+ 5:21 Ыд. ыр. 30:21
+ 5:25 Ыд. ыр. 71:16
+ 5:26 Э. д. 15:15; 25:8
+ 6:3 У. ч. 27:3
+ 6:4 Ы. х. к. 32:23; Ыд. ыр. 37:3; Ыы. 3:13
+ 6:9 3 Хаан. 19:4; Иона 4:3
+ 6:15 Ыд. ыр. 40:10
+ 6:15 Иер. 15:18
+ 6:19 Э. д. 25:15; Иса. 21:14; Иер. 25:23
+ 6:19 3 Хаан. 10:1
+ 6:26 Иов 15:2
+ 7:1 Иов 14:6, 14
+ 7:2 Лев. 19:13
+ 7:4 Ы. х. к. 28:67
+ 7:6 Иов 9:25; Иса. 38:12
+ 7:6 Иов 17:11
+ 7:8 Иов 20:9
+ 7:10 Ыд. ыр. 36:10; 102:16
+ 7:16 Иов 9:21; 10:1
+ 7:16 Иов 10:20

+ 7:16 Эккл. 1:2; Ыд. ыр. 38:6-7; 61:10; 143:4

+ 7:17 Ыд. ыр. 8:5; 143:3
+ 7:18 Ыд. ыр. 10:5
+ 7:19 Иов 14:6; Ыд. ыр. 38:14
+ 7:20 Иов 16:12; Ыы. 3:12
+ 8:1 Иов 2:11
+ 8:3 Иов 34:12
+ 8:6 У. ч. 3:33
+ 8:8 Ы. х. к. 32:7
+ 8:9 Ыд. ыр. 101:12; Эккл. 6:12
+ 8:12 Ыд. ыр. 128:6
+ 8:13 Ыд. ыр. 9:18
+ 8:13 Иов 27:8; У. ч. 10:28; 11:7
+ 8:14 Иса. 59:6
+ 8:15 Иов 27:18
+ 8:18 Иов 7:10
+ 8:21 Ыд. ыр. 125:2
+ 8:22 Ыд. ыр. 108:29
+ 9:2 Иов 4:17; 15:14; 25:4
+ 9:3 Иов 10:2
+ 9:6 Иса. 2:19; 13:13; Агг. 2:6

+ 9:8 Иов 26:7; Ыд. ыр. 103:2; Иса. 40:22; Иер. 10:12; 51:15

+ 9:9 Иов 38:31-32; Ам. 5:8
+ 9:10 Иов 5:9
+ 9:13 Иов 26:12; Ыд. ыр. 88:11; Иса. 51:9
+ 9:15 1 Кор. 4:4
+ 9:19 Иер. 49:19; 50:44
+ 9:20 Иов 15:6
+ 9:21 Иов 1:1, 8
+ 9:21 Иов 7:16; 10:1
+ 9:22 Эккл. 9:2; Иез. 21:3
+ 9:24 Иов 12:17
+ 9:25 Иов 7:6
+ 9:30 Иер. 2:22

+ 9:32 Иов 33:13; 39:32; Эккл. 6:10; Иса. 45:9; Рим. 9:20

+ 10:1 Иов 7:16; 9:21
+ 10:2 Иов 9:3
+ 10:4 1 Хаан. 16:7
+ 10:7 Иов 2:3
+ 10:7 Ы. х. к. 32:39; Иса. 43:13
+ 10:8 Ыд. ыр. 118:71
+ 10:9 Иов 4:19; 33:6; Иса. 64:8
+ 10:10 Ыд. ыр. 138:13
+ 10:17 Иов 19:12
+ 10:18 Иов 3:11-12; Иер. 20:14-18
+ 10:20 Иов 14:1
+ 10:20 Иов 7:16
+ 10:21-22 Ыд. ыр. 87:7,
+ 10:21-22 Ыд. ыр. 38:14
+ 11:1 Иов 2:11
+ 11:4 Иов 10:7
+ 11:8 Ыд. ыр. 138:8
+ 11:10 Иов 9:12; 12:14
+ 11:13 Ыд. ыр. 142:6
+ 11:14 Иов 22:23

+ 11:17 Иов 22:28; У. ч. 4:18; Иса. 60:3; Дан. 12:3

+ 11:19 У. ч. 3:24
+ 12:4 Ыд. ыр. 90:14
+ 12:4 Иов 16:10; 17:2; 30:1
+ 12:6 Иов 21:7
+ 12:10 Сан. 16:22; Дан. 5:23; Аж.-ч. 17:28
+ 12:11 Иов 34:3
+ 12:12 Иов 32:7
+ 12:14 Эккл. 7:13
+ 12:14 Иов 11:10
+ 12:17 Иов 9:24
+ 12:18 Дан. 2:21; 5:20
+ 12:21 Ыд. ыр. 106:40; Иса. 40:23
+ 12:22 Дан. 2:22; Эккл. 12:14; 1 Кор. 4:5
+ 12:23 Иса. 9:3; 26:15
+ 12:24 Ыд. ыр. 106:40
+ 12:25 Ы. х. к. 28:29; Иов 5:14
+ 12:25 Ыд. ыр. 106:27
+ 13:3 Иов 23:4
+ 13:5 У. ч. 17:28
+ 13:9 Гал. 6:7
+ 13:19 Иса. 50:8
+ 13:21 Ыд. ыр. 38:11
+ 13:21 Иов 33:7
+ 13:22 Иов 14:15
+ 13:24 Иов 19:11; 33:10
+ 13:25 Ыд. ыр. 82:14
+ 13:26 Ыд. ыр. 24:7
+ 13:27 Иов 33:11
+ 13:28 Иса. 50:9; Иак. 5:2
+ 14:1 Иов 15:14; 25:4
+ 14:1 Э. д. 47:9

+ 14:2 1 Чыл. 29:15; Ыд. ыр. 101:12; 143:4; Эккл. 6:12; 8:13

+ 14:4 Иов 15:14
+ 14:6 Иов 7:19
+ 14:6 Иов 7:1-2
+ 14:11 Иса. 19:5
+ 14:12 Ыд. ыр. 88:30
+ 14:13 Иов 21:13
+ 14:14 Иса. 26:19
+ 14:14 Иов 7:1
+ 14:15 Иов 13:22
+ 14:16 Иов 31:4; 34:21
+ 14:21 Эккл. 9:5
+ 15:1 Иов 2:11
+ 15:2 Иов 16:3
+ 15:2 Иов 6:26
+ 15:6 Иов 9:20; Лк. 19:22
+ 15:7 У. ч. 8:25; Ыд. ыр. 89:3
+ 15:8 Иер. 23:18
+ 15:9 Иов 12:3; 13:2

+ 15:14 Иов 4:17; 9:2; 14:1; 25:4-6; Ыд. ыр. 50:7

+ 15:15 Иов 4:18; 5:1; Ыд. ыр. 88:6; Зах. 14:5

+ 15:16 Иов 34:7; У. ч. 19:28
+ 15:16 Иов 25:6
+ 15:18 Ыд. ыр. 77:4
+ 15:27 Ыд. ыр. 72:7
+ 15:30 Иов 4:9
+ 15:32 Иов 22:16; Ыд. ыр. 54:24
+ 15:34 Иов 20:26; Ыд. ыр. 20:10
+ 15:35 Ыд. ыр. 7:15; Иса. 59:4; Иак. 1:15
+ 16:3 Иов 15:2
+ 16:7 Иов 1:15-19
+ 16:9 Ыд. ыр. 34:15; 36:12
+ 16:10 Иов 12:4; 17:2; 30:1
+ 16:10 Иса. 50:6
+ 16:12 Иов 7:20
+ 16:13 Иов 20:25
+ 16:19 Ыд. ыр. 88:38
+ 17:2 Иов 12:4; 16:10; 30:1
+ 17:3 Ыд. ыр. 118:122; У. ч. 22:26
+ 17:6 Ы. х. к. 28:37; Иов 30:9
+ 17:11 Иов 7:6
+ 17:12 Иса. 5:20
+ 17:13 Эккл. 12:5
+ 18:1 Иов 2:11; 8:1
+ 18:3 Ыд. ыр. 72:22
+ 18:5 Иов 21:17; У. ч. 13:9; 24:20
+ 18:7 Иов 5:13
+ 18:8 Ыд. ыр. 9:16; 139:6
+ 18:11 Иов 15:21; 20:25; 27:20
+ 18:15 Э. д. 19:24; Ыд. ыр. 10:6; Иез. 38:22
+ 18:17 Иов 24:20; Ыд. ыр. 33:17; У. ч. 10:7
+ 18:19 Ыд. ыр. 20:11
+ 18:21 Башт. 2:10; Иер. 9:3; 2 Фес. 1:8
+ 19:7 Иов 24:12; Авв. 1:2
+ 19:8 Иов 3:23; Ыы. 3:9
+ 19:9 Ыд. ыр. 88:40
+ 19:11 Иов 13:24; 33:10
+ 19:12 Иов 10:17
+ 19:12 Иов 30:12; Ыы. 3:5
+ 19:13 Ыд. ыр. 30:12; 37:11; 68:9; 87:9
+ 19:17 Иов 2:9
+ 19:18 4 Хаан. 2:23
+ 19:21 Руф 1:13; Иов 1:11
+ 19:23 Иса. 30:8
+ 19:24 Иер. 17:1
+ 19:25 У. ч. 23:11; Иса. 43:14
+ 19:26 Ыд. ыр. 16:15; 1 Ин. 3:2
+ 19:29 Эккл. 12:14
+ 20:1 Иов 2:11; 11:1
+ 20:4 Э. д. 2:7; Ы. х. к. 4:32
+ 20:6 Иса. 14:13-14
+ 20:7 Ыд. ыр. 82:11
+ 20:8 Иса. 29:7
+ 20:9 Иов 7:8, 10
+ 20:12 Ыд. ыр. 9:28
+ 20:25 Иов 16:13
+ 20:26 Иов 15:34; Ыд. ыр. 20:10; Евр. 12:29
+ 20:29 Иов 27:13; 31:2
+ 21:3 Иов 16:20
+ 21:5 У. ч. 30:32; Мих. 7:16

+ 21:7 Иов 12:6; Ыд. ыр. 72:3-4; Эккл. 8:14; Иер. 12:1; Мал. 3:15

+ 21:14 Иов 22:17
+ 21:15 Хост. 5:2
+ 21:16 Иов 22:18; Ыд. ыр. 1:1
+ 21:17 Иов 18:5-6; У. ч. 13:9; 24:20
+ 21:18 Ыд. ыр. 1:4; 82:14; У. ч. 10:25
+ 21:19 Хост. 20:5

+ 21:20 Ыд. ыр. 74:8; Иса. 51:17; Иер. 25:15; Авд. 1:16; Ажыд. 14:10

+ 21:22 Иса. 40:14; Рим. 11:35; 1 Кор. 2:16
+ 21:22 Иов 4:18; 15:15
+ 21:30 У. ч. 16:4
+ 21:31 Ы. х. к. 7:10
+ 22:1 Иов 2:11; 4:1; 15:1
+ 22:3 Иов 35:7
+ 22:6 Хост. 22:6; Ы. х. к. 24:13
+ 22:7 Иов 31:17
+ 22:9 Иов 31:21; Иса. 10:2; Иез. 22:7
+ 22:10 Иов 18:8
+ 22:11 Иона 2:4
+ 22:12 Иов 35:5
+ 22:13 Ыд. ыр. 72:11; 93:7
+ 22:16 Иов 15:32
+ 22:17 Иов 21:14
+ 22:18 Иов 21:16
+ 22:19 Ыд. ыр. 51:8; 57:11
+ 22:22 У. ч. 2:6
+ 22:23 Иов 11:14

+ 22:24 Э. д. 10:29; 3 Хаан. 9:28; 1 Чыл. 29:4

+ 22:26 Ыд. ыр. 36:4; Иса. 58:14

+ 22:27 Ыд. ыр. 49:14; Эккл. 5:3

+ 22:28 Иов 11:17; У. ч. 4:18; Иса. 60:3; Дан. 12:3

+ 22:30 Иак. 5:15
+ 23:4 Иов 13:3; 16:21
+ 23:10 Ыд. ыр. 138:3
+ 23:10 Ыд. ыр. 65:10; 1 Пет. 1:7
+ 23:13 У. ч. 19:21; Иса. 14:26; Дан. 4:32
+ 24:2 Ы. х. к. 19:14; У. ч. 22:28; 23:10
+ 24:4 Ам. 2:7
+ 24:4 У. ч. 28:28
+ 24:7 Хост. 22:26-27
+ 24:12 Авв. 1:2
+ 24:13 Ин. 3:19-20
+ 24:15 У. ч. 7:9
+ 24:20 Иов 18:17
+ 24:24 Ыд. ыр. 36:10
+ 25:1 Иов 2:11; 8:1; 18:1
+ 25:3 Мф. 5:45
+ 25:4 Иов 4:17; 9:2; 15:14; Ыд. ыр. 142:2
+ 25:6 Иов 15:16
+ 25:6 Ыд. ыр. 21:6; Иса. 41:14
+ 26:6 Ыд. ыр. 138:8; У. ч. 15:11
+ 26:7 Иов 9:8
+ 26:8 У. ч. 30:4
+ 26:10 Э. д. 1:9, 10; У. ч. 8:29
+ 26:11 Ыд. ыр. 103:7
+ 26:12 Иов 9:13; Ыд. ыр. 88:11; Иса. 51:9
+ 26:13 Иса. 27:1
+ 27:2 Иов 34:5
+ 27:3 Иов 33:4
+ 27:8 Иов 8:13

+ 27:9 Ыд. ыр. 17:42; 65:18; У. ч. 1:28; 28:9; Ин. 9:31

+ 27:13 Иов 20:29
+ 27:14 Иса. 1:22
+ 27:15 Ыд. ыр. 77:64
+ 27:16 Зах. 9:3
+ 27:17 Ыд. ыр. 38:7; У. ч. 13:22
+ 27:18 Иов 8:15
+ 27:19 Ыд. ыр. 48:18
+ 27:21 Иов 30:22
+ 27:23 Ыы. 2:15
+ 28:12 У. ч. 16:16; Эккл. 7:24
+ 28:13 Ыд. ыр. 26:13; Иса. 53:8; Иез. 26:20
+ 28:15 У. ч. 3:14-15

+ 28:16 Э. д. 10:29; 3 Хаан. 9:28; 1 Чыл. 29:4; Иов 22:24

+ 28:18 У. ч. 8:11
+ 28:26 Иов 38:25
+ 28:27 У. ч. 8:22
+ 28:28 Ыд. ыр. 110:10; У. ч. 1:7; 9:10
+ 28:28 У. ч. 3:7; 14:16
+ 29:3 2 Хаан. 22:29; Ыд. ыр. 17:29; 118:105
+ 29:5 Иов 1:2
+ 29:6 Э. д. 49:12
+ 29:10 Ыд. ыр. 136:6
+ 29:12 Ыд. ыр. 81:5; У. ч. 31:8
+ 29:14 Ыд. ыр. 131:9
+ 29:16 У. ч. 14:21; 29:7
+ 29:17 Ыд. ыр. 3:7; 13:4; 57:7; У. ч. 30:14
+ 29:23 Ыд. ыр. 118:129
+ 30:1 Иов 12:4; 16:10; 17:2
+ 30:9 Ы. х. к. 28:37; Иов 17:6
+ 30:10 Ыд. ыр. 87:9
+ 30:12 Иов 19:12
+ 30:15 Иов 18:11
+ 30:22 Иов 27:21
+ 30:26 Иер. 8:15; 14:19
+ 30:30 Ыы. 4:8
+ 30:30 Ыд. ыр. 101:3
+ 31:1 У. ч. 6:25; Мф. 5:28
+ 31:2 Иов 20:29
+ 31:4 2 Чыл. 16:9; У. ч. 15:3; Зах. 4:10
+ 31:6 Дан. 5:27
+ 31:8 Лев. 26:16
+ 31:9 Иов 24:15
+ 31:10 Ы. х. к. 28:30; Иер. 8:10
+ 31:12 У. ч. 6:27-29
+ 31:15 У. ч. 22:2
+ 31:17 Иов 22:7
+ 31:18 Иак. 1:27
+ 31:20 Иов 29:13
+ 31:21 Иов 22:9
+ 31:24 Мк. 10:22,
+ 31:25 Ыд. ыр. 61:11
+ 31:27 Ы. х. к. 4:19
+ 31:29 У. ч. 24:17-18
+ 31:30 Мф. 5:44; Рим. 12:14
+ 31:32 Башт. 19:20-21
+ 31:33 Иов 28:13
+ 31:35 Иов 13:22
+ 31:40 Э. д. 3:18
+ 32:2 Э. д. 22:21
+ 32:4 Иов 15:10
+ 32:7 Иов 12:12
+ 32:8 Иов 33:4; Ыд. ыр. 118:100
+ 32:20 Ыд. ыр. 38:4; Иер. 6:11; 20:10

+ 33:4 Э. д. 2:7; Иов 27:3; 32:8; Ыд. ыр. 103:30; Аж.-ч. 17:25

+ 33:6 Иов 4:19; 10:9; Иса. 64:8

+ 33:7 Иов 13:21

+ 33:9 Иов 9:21; 10:7; 12:4; 16:17; 27:5-6; 32:1

+ 33:10 Иов 13:24; 19:11
+ 33:11 Иов 13:27; 14:16
+ 33:13 Иов 9:32; 39:32
+ 33:15 Сан. 12:6; Иов 4:13
+ 33:16 Иов 36:10
+ 33:19 Иов 30:17
+ 33:20 Ыд. ыр. 101:5; 106:18
+ 33:23 Ыд. ыр. 33:8
+ 33:24 Ыд. ыр. 48:8
+ 33:25 4 Хаан. 5:14
+ 33:26 Ыд. ыр. 16:15
+ 33:28 Ыд. ыр. 15:10; Иса. 38:17
+ 33:30 Ыд. ыр. 55:14
+ 34:3 Иов 12:11
+ 34:5 Иов 27:2; 33:9
+ 34:7 Иов 15:16; У. ч. 19:28
+ 34:8 Ыд. ыр. 1:1
+ 34:9 Иов 9:22; 21:16
+ 34:10 Э. д. 18:25; Ыд. ыр. 91:16
+ 34:11 У. ч. 24:12; Ыд. ыр. 61:13
+ 34:12 Иов 8:3

+ 34:15 Э. д. 3:19; Ыд. ыр. 89:4; 103:29; Эккл. 3:20; 12:7

+ 34:19 Иов 31:15; У. ч. 22:2
+ 34:20 Дан. 8:25
+ 34:21 Иов 14:16; 31:4
+ 34:22 Ыд. ыр. 138:12
+ 34:24 Ыд. ыр. 2:9
+ 34:28 Иов 35:9
+ 34:35 Иов 35:15
+ 34:37 Иов 27:23; Ыы. 2:15
+ 35:3 Иов 9:22; 21:16
+ 35:5 Иов 22:12
+ 35:7 Иов 22:2-3
+ 35:9 Хост. 2:23; Иов 34:28; Эккл. 4:1; 5:7
+ 35:10 Ыд. ыр. 41:9
+ 35:12 Иов 27:9
+ 35:14 Иов 9:11; 23:9
+ 35:16 Иов 34:35, 37; 38:2; 42:3
+ 36:4 Иов 37:16
+ 36:6 Иов 34:28
+ 36:7 Ыд. ыр. 33:16
+ 36:7 1 Хаан. 2:8
+ 36:8 Ыд. ыр. 106:10
+ 36:10 Иов 33:16
+ 36:12 Иса. 1:19-20
+ 36:12 Иов 4:21
+ 36:16 Ыд. ыр. 4:2
+ 36:19 Ыд. ыр. 48:8; У. ч. 11:4
+ 36:26 Ыд. ыр. 101:28
+ 36:27 У. ч. 3:20
+ 36:32 Авв. 3:4
+ 37:3 Иов 36:30, 32
+ 37:4 2 Хаан. 22:14; Ыд. ыр. 17:14; 28:3-4
+ 37:5 Иов 5:9
+ 37:6 Ыд. ыр. 148:8
+ 37:8 Ыд. ыр. 103:22
+ 37:10 Иов 38:29-30
+ 37:12 Ыд. ыр. 148:8
+ 37:13 Хост. 9:18; 3 Хаан. 18:45
+ 37:16 Иов 36:4
+ 37:18 Иса. 44:24
+ 37:19 Иса. 60:2
+ 37:24 У. ч. 15:33
+ 38:1 Иов 40:1; Зах. 9:14
+ 38:2 Иов 35:16; 42:3
+ 38:3 Иов 40:2
+ 38:4 Ыд. ыр. 103:5; У. ч. 8:29
+ 38:6 1 Хаан. 2:8
+ 38:7 Э. д. 6:2; Иов 1:6; 2:1

+ 38:8 Э. д. 1:9; Ыд. ыр. 32:7; 103:9; Иер. 5:22

+ 38:15 Иов 18:5
+ 38:22 Ыд. ыр. 134:7
+ 38:23 Иис. 10:11; Иса. 30:30
+ 38:25 Иов 28:26
+ 38:26 Ыд. ыр. 106:35; Иса. 35:6; 41:18
+ 38:28 Иов 5:10
+ 38:29 Иов 37:10
+ 38:29 Ыд. ыр. 147:5
+ 38:30 Иов 37:10
+ 38:31 Иов 9:9; Ам. 5:8
+ 38:32 Иов 9:9
+ 38:33 Иер. 31:35
+ 38:39 Ыд. ыр. 103:21
+ 38:40 Ыд. ыр. 16:11
+ 38:41 Ыд. ыр. 146:9
+ 39:1 Ыд. ыр. 103:18
+ 39:16 Ыы. 4:3
+ 39:20 Иер. 8:16
+ 39:24 Иер. 4:19; Ам. 3:6
+ 39:32 Иов 9:32; 33:13
+ 39:34 Иов 42:6
+ 40:1 Иов 38:1
+ 40:2 Иов 38:3
+ 40:3 Иов 32:2
+ 40:4 Иов 37:4
+ 40:9 Ыд. ыр. 97:1; Иса. 59:16
+ 40:10 Сан. 22:4
+ 40:23 Иис. 9:15,

+ 41:1 Иов 3:8; 40:20; Ыд. ыр. 73:14; 103:26; Иса. 27:1

+ 41:3 Хост. 9:29; Ыд. ыр. 23:1
+ 42:2 Э. д. 18:14; Иер. 32:17; Мф. 19:26
+ 42:3 Иов 38:2
+ 42:4 Иов 38:3; 40:2
+ 42:6 Иов 2:8
+ 42:7 Иов 2:11
+ 42:8 Сан. 23:1; 1 Чыл. 15:26
+ 42:8 Э. д. 20:7; Иак. 5:16
+ 42:9 Иов 2:11
+ 42:10 Иса. 40:2; 61:7
+ 42:11 Иов 19:13
+ 42:13 Иов 1:2
+ 42:15 Сан. 27:1-8
+ 42:16 Э. д. 50:23

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=TVN

Тайылбырлыг Словарь

Тайылбырлыг Словарь

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. Ө

13. П

14. Р

15. С

16. Т

17. У

18. Ү

19. Ф

20. Х

21. Ч

22. Ш

23. Ы

24. Э

Авраам – еврей чоннуң үндезилекчи өгбези, Бурганга бүзүрээриниң үлегер-чижээ. Дээрги-Чаяакчы ооң адын солуваанда, Аврам деп аттыг турган. Дээрги-Чаяакчы ооң-биле тускай чагыг-керээ чарган (Э. д. 12–25 эгелер).

Авырал (орус. благодать) – Бурганның өршээли, ээ көрүүшкүнү, энерели, бүзүрээн кижиге чорудуп бээр күжү.

Ажыдыышкын (грек. апокалипсис, орус. откровение) – Бурганның кандыг-бир кижиге Бодунуң күзел-соруун илередип көргүзери. Бурган ажыдыышкынын янзы-бүрү аргалар-биле кылып турган – чамдыкта кижиге дорту-биле чугаалап, чамдыкта Бодунуң төлээзин чорудуп, а чамдыкта дүш азы онза көстүүшкүн таварыштыр ону көргүзүп турган.

Акталаткан кижи (орус. евнух) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке оолдарны чамдыкта чазап (азы акталап) каар турган. Шак ынчаар акталаткан эр кижилер хааннарга бо-ла бараан болур, чүге дээрге оларны хаанның кадайларынга хамаарыштыр айыыл чок деп санаар турган.

Аллилуйя – Ыдыктыг ырларда Бурганны алдаржыткан кыйгы. Дорт очулдурарга, «Дээрги-Чаяакчыны мактаңар!» дээн.

Аминь – еврей дылдан дорт очулдурарга, «ылап шын» дээн, колдуунда-ла «ындыг», «ындыг-ла болзунам» дээн уткалыг сөс.

Амыр-дыш хүнү (евр. шаббат) – еврейлерде неделяның чедиги хүнү болур, бүрүнү-биле Бурганга тураскааттынган хүн (Хост. 20:8-11; Ы. х. к. 5:12-15). Ол хүнде иудейлер синагогаже баар ужурлуг. Хүннүң-не кылыр ажылды ол хүн кылыры хоруглуг.

Аптара, ыдыктыг аптара (орус. ковчег завета) – Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын ёзугаар израильчилер тускай аптараны кылып каан. Моисей ынаар Он айтыышкын бижээн калбак даштарны суп каан, ынчангаш аптараны «Чагыг-керээниң аптаразы» деп база адап турган. Аптараның халывының кырында ийи херувим дүрзүзүн тургускан. Ол аптараны Ужуражылга майгынының (а ооң соонда Бурганның өргээзиниң) Эң ыдыктыг өрээлинге шыгжаар турган.

Арыг, арыг эвес – ыдыктыг хоойлу ёзугаар (Левит номундан көр) кижиниң мага-бодунуң чамдык байдалдары арыг эвес деп санаттынар (чижээлээрге, кеш аарыы-биле аарыыры, херээжен кижиниң ай демдээн көөрү). Ол ышкаш чамдык дириг амытаннар арыг эвес кылдыр санаттынып турган – оларны чиири база оларның сектеринге дээри хоруглуг. Арыг эвес дириг амытанга, кижиге азы черге дегген кижи арыг эвес апаар турган. Арыг эвес кижиниң Дээрги-Чаяакчыга мөгейген ёзулалдарга киржири хоруглуг.

Асия – Бичии Азияның (амгы Турция күрүнениң кезии) барыын талазында чыдар Римге чагырткан девискээр, Азия дип-биле салчап болбас.

Ашера – Ханаан чүдүлгеде кыс бурган. Хананейлер аңаа мактал-хүндү кылдыр ыдыктыг деп санаары ыяш адагаштар азы ыяштар тургузуп турган.

Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы (орус. священник) – ыдыктыг бараан болуушкун кылыр, өскээр чугаалаарга, Бурганның ыдыктыг өргээ-майгынынга өргүл кылыр база өске-даа чүдүлге ёзулалдары күүседир хүлээлгелиг кижи. Ооң кол сорулгазы – Бурган биле кижилер аразынга эптештирикчи болуру. Дээрги-Чаяакчы Левийниң аймаан Аңаа бараан болур аймак кылдыр шилип, аңгылаан соонда, Бурганның бараалгакчылары деп атты эдилээр эргени Моисейниң акызы Аароннуң эр хиндиктиг үре-салгалынга берген. Бурганның бараалгакчыларының аразында бирги черде турар, онзагай хүлээлгелерлиг база чон мурнунга улуг хүндүткелдиг бараалгакчыны дээди бараалгакчы деп адап турган. Сөөлзүредир ол дээди иудей Чөвүлелдиң база даргазы апарган. Ол тускай хептиг болур болгаш бодун онзагай арыг, үлегерлиг ап чоруур ужурлуг. Чүгле дээди бараалгакчы Ужуражылга майгынында база Бурганның өргээзинде Эң ыдыктыг өрээлче, чылда чүгле чаңгыс катап, өндүр улуг арыглаашкын хүнүнде кирер эргелиг турган (Лев. 16 эгени көр).

Баштыңнар (орус. старейшины) – Израиль чоннуң төрел бөлүктериниң эрге-чагырга туткан төлээлери. Бурганның бараалгакчылары-биле кады иудейлерниң шажынчы амыдыралын башкарып турганнар, оларның чамдыызы дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болур. Баштыңчылар деп адаар улус-биле салчап болбас.

Белдир-ыяш (орус. крест) – херектеннерни хилинчектеп, дорамчылап, бужартадыр дээш, азып шаажылаар адагаш. Рим империязынга эң аар кемниг херек үүлгеткен херектеннерни ийи шавышкак ыяшка хере шаап шаажылаары бүгү шаажылалдарның эң-не каржы болгаш хилинчектиг хевири деп санаттынар. Хөй таварылгаларда шаажылаттырганнарны белдир-ыяшка хол-будундан кадаг-биле чыпшыр кадаар турган. Иисусту белдир-ыяшка хере шаап шаажылаан соонда, ол шаажылал чепсээ Ону дамчып кээр камгалалдың ыдыктыг демдээ болу берген.

Болбаазыраңгай (орус. совершенный) – бүрүн дески, четпес чүүл, тала чок, бүрүнү-биле эки, эң дээди байдалга база эчизинге четкен боору.

Бурган (евр. Элохим, грек. Теос, орус. Бог) – бүгү-ле бар чүвениң Дээрги-Чаяакчызы, бистиң база Чаяакчывыс, амыдыралывыстың үндезин-дөзү.

Буянныг Медээ (грек. Эвангелион) – Иисус Христостуң суртаалдааны Бурганның Чагыргазының дугайында өөрүшкүлүг медээ. Буянныг Медээни христианнар сөөлзүредир Камгалакчы Иисустуң бо делегейге өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында чугаа деп билип эгелээн. Ынчангаш Христостуң амыдыралы болгаш ажыл-херээниң дугайында тоожаан дөрт номну база Буянныг Медээлер деп адаан.

Ваал – Ханаанның чурттакчыларының мөгейип турган янзы-бүрү бурганнарының ат-дужаалы. Дорт очулдурарга, «ээ» дээн.

Веелзевул – Эрги Чагыг-керээ үезинде Израильди долгандыр чурттаан чоннарның мөгейип турган бурганнарының бирээзи (4 Хаан. 1:3 көр). Иисус Христостуң үезинде еврейлер буктарның чагырыкчызы эрликти ынчаар адап эгелээн.

Галилея хөлү – Израильдиң соңгу чүгүнде чыдар бо хөл Галилея, Геннисарет, а сөөлзүредир рим чагырыкчы Тиверийге тураскааткан Тивериада хөлү деп үш аңгы аттыг. Грек сөзүглелде ол улуг эвес хөлдү колдуунда-ла далай дээр турган. Оон Иордан хем үндүр агып чыдар. Ол хөлдүң чоок-кавызынга хөй чурттакчылыг черлер турган, оларның чурттакчы чону колдуунда балык тудуп амыдырап чораан.

Давид – Христостуң төрүттүнеринге чедир бир муң хире чыл мурнунда израиль чоннуң ийиги хааны. Бурганны алгап-мактаан дыка хөй Ыдыктыг ырларның бижикчизи. Бурган Давидке ооң салгакчылары израиль чонну кезээ мөңгеде хааннаарын аазаан, ынчаарга иудейлер боттарының манап турганы камгалакчы хаан Давидтиң ук-ызыгуурундан төрүттүнер ужурлуг деп санап, ону Давидтиң Оглу деп адаар турган.

Дайынчы терге (орус. колесница) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эң күчүлүг дайынчы чепсек-херекселдиң бирээзи кылдыр санадып турган.

Дүрзү-бурган (орус. идол) – еврей чон-биле кожа чурттап чораан чоннар шуткуп-сиилбээн, чуруп каан дүрзүлер кылып алгаш, оларын «бурганнар» деп адап, мөгейип турганнар. Дээрги-Чаяакчыга шынчы эвес иудейлер база чамдыкта ынчалдыр кылып турган.

Дээди иудей Чөвүлел (грек. синедрион) – Иисус Христостуң үезинде иудей чонну башкарып турган дээди даргалар. Дээди Чөвүлелдиң кежигүннеринге Бурганның дээди бараалгакчылары, чоннуң баштыңнары база ном-хоойлу тайылбырлакчылары хамааржып болур турган.

Дээрги-Чаяакчы (евр. Яхве, грек. Кириос, орус. Господь) – Эрги Чагыг-керээде ол ат-дужаал Яхве (Иегова) деп аттың очулгазы, Бурганның ыдыктыг ады болур. Бурган Моисейни израиль чонну Египеттен үндүре берзин дээш чорудуп тура, Бодун ол ат-биле адаан. Шак ол ыдыктыг атты душ бооп бужартадырындан сезингеш, иудейлер Христостуң төрүттүнеринге чедир үеде-ле Ыдыктыг Бижилгелерни номчуп тургаш, ол атты ыыткыр чугаалавайн, ооң орнунга «адонай» азы «дээрги» деп турганнар.

Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи (грек. ангелос) – дорт очулдурарга, «айбычы» дээн уткалыг сөс. Бурганга бараан болуп турар, дээр уктуг, угаан-сарыылдыг, онзагай амытаннар. Бурган оларны дамчыштыр бүгү чүвени башкарып, кижилерге база чоннарга дузалажып турар.

Иордан хем – Израильдиң кол хеми. Ол соңгу чүкте Галилея хөлүнден агып үнгеш, мурнуу чүкте Өлүг далайже агып кирген. Иордан он ийи израиль аймактың эрте-бурунгу черлерин ийи чарып турар – ооң барыын талазынга тос аймак, чөөн талазынга ийи аймак ээлээн черлерлиг турган, а Манассияның аймаа – хемниң ол-бо чарыынга чер ээлеп чурттап турган.

Кижи амытан Оглу (орус. Сын Человеческий) – Иисустуң Бодунга хамаарыштыр ажыглап келген бо ады Ону ёзулуг кижи кылдыр көргүспүшаан, Бурганның медээчилериниң чугаалап келгени Камгалакчы база ол-дур дээрзин онзалап демдеглеп турар. Эрги Чагыг-керээде Даниил медээчи «кижи амытан оглу ышкаш бир-ле Кижи» бүгү өртемчейниң чагырыкчызы болурун чугаалаан.

Кул-кадай (орус. наложница) – Эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эр кижи элээн каш херээженни бодунга кадай кылдыр ап, а ол ышкаш бодунуң кул херээженнерин кадай кылдыр ап болур турган. Ынчалза-даа кул-кадайлары ээзиниң хостуг төрүттүнген кадайлары ышкаш эргелерлиг болбас ужурлуг. Бир эвес ээниң хостуг кадайының ажы-төлү чок болза, ол ашаанга бодунуң чалчазын кул-кадай кылдыр берип болур турган. Ындыг таварылгада чалчадан төрүттүнген ажы-төл ээ херээженниң ажы-төлү ышкаш бооп, хоойлу-дүрүм ёзугаар салгакчылар болур.

Кыртыжап демдектээри (орус. обрезание) – эр хиндиктиг улустуң Бурганга тураскааттынганын херечилээр иудей ёзулал. Төрүттүнгенинден бээр сески хүнүнде оолдарның дотааның кыдыкы кежин демдектеп, кыртыжай кезер. Бо ёзулал Авраам биле Бурганның аразында керээниң демдээ бооп, ол үеден бээр Авраамның үре-салгалының аразында нептерээн.

Левиттер – Левийниң үре-салгалы. Левий болза Иаковтуң он ийи оглунуң бирээзи база израиль чоннуң өндүр улуг өгбелериниң бирээзи болур. Левиттер үш төрел бөлүкке: Гирсоннуң, Кохаттың болгаш Мерариниң салгакчыларынга чарлыр. Бурган левит Аароннуң үре-салгалын Бодунуң бараалгакчылары кылдыр, а өске левиттерни ыдыктыг өргээ-майгынга ажылдап, бараалгакчыларга дузалаар кылдыр шилип алган.

Медээчи, Бурганның медээчизи (орус. пророк) – Бурганның күзел-соруун чонга медеглээр ужурлуг, Ооң тускай кыйгырткан кижизи. Бурган Бодунуң сөзүн медээчилерни дамчыштыр улуска чугаалап турган. Чамдык медээчилерниң сөстери номнар кылдыр бижиттинген болгаш Эрги Чагыг-керээниң элээн улуг кезиин тургузуп турар.

Моав – Израильдиң мурнуу-чөөн чүгүнге чурттап чораан, дүрзү-бурганнарга мөгеер моав чон Лот биле ооң улуг уруунуң хан холужуушкуннуг харылзаазындан тывылган (Э. д. 19:30-38). Израиль чоннуң Ханаанче чоокшулап келгениниң эгезинде-ле, моавтар биле израильчилерниң аразынга өжээннешкек чорук тургустунган. Ол өжээннежиишкин ужун израиль чонга моавтарны бодунуң ниитилелинче хүлээп аарын хоруп каан (Ы. х. к. 23:3). Руфь дугайында номда ол дүрүмнү чымчатканы илдең тускай таварылга бар.

Моисей – израиль чоннуң Египетке төрүттүнген өндүр улуг медээчизи, баштыңчызы болгаш хоойлу-дүрүм тургузукчузу. Моисей Бурганның айтыышкыны-биле еврей чонну Египетке туттуруушкундан үндүрген. Иудей чаңчыл ёзугаар «Беш ном» азы «Моисейниң хоойлузу» ооң бижээн номнары болур.

Мөргүл, мөргүүрү (орус. молитва) – ол дээрге кижиниң Бурган-биле чугаазы азы харылзажылгазы-дыр. Мөргүп тура, кижи Бурганны алдаржыдар, Аңаа өөрүп четтирер, бодунуң бачыттарын миннир, Оон дуза дилээр болгаш оон-даа өске.

Негев – Палестинаның мурнуу чүгүнде (Иуданың аймааның черинде) ээн кургаг ховунуң ады.

Ном-хоойлу тайылбырлакчызы (орус. книжник, законник) – бодун Бурганның хоойлузун (Ыдыктыг Бижилгелерни) шинчилээринге, тайылбырлаарынга база чара бижииринге бараан болдурган эртемден еврейлерни ынча дээр турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчызы Эзра Вавилонга туттуруушкундан ээп келген соонда, иудейлерге Дээрги-Чаяакчыга шын мөгейигже эглиринге дузалаан кижилерниң бирээзи турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчыларының элээн хөйү дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болуп, чоннуң эң чугула херектерин шиитпирлеп турган.

Он-хоорай (грек. Декаполис, орус. Десятиградие) – Иисус Христостуң үезинде Галилея хөлүнүң чөөн талазында турар эң чугула он хоорайның эвилели база ол кезек девискээрниң ады. Он-хоорайның чурттакчыларының хөй кезии дүрзү-бурганнарга чүдүүр улус турган.

Өргүл – еврейлер Бурганга колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү эккеп өргүп турган. Өргүлдүң кол хевирлери Левит деп номда тодараттынып бижиттинген:

– бүрүн өрттедир өргүл – ооң кандыг-даа кезиин чип болбас турган, а өске өргүлдерни кезии-биле азы бүрүнү-биле эккеп салган кижи азы Бурганның бараалгакчызы чиир турган;

– далган-тараа өргүлү – ону янзы-бүрү быжырган хевирлерлиг кылдыр база оливка үзү-биле холаан кылдыр эккеп болур турган;

– эп-найырал өргүлү – ону Бурганның ачы-буяны дээш, Аңаа өөрүп четтириишкин илередири-биле эккеп турган;

– бачыт дээш өргүл – чоннуң аңгы-аңгы бөлүктеринден улуска боттарының бачыттары дээш өргүлдү бай-шыдалын барымдаалап, дөмей эвес хемчээлдиг кылдыр эккээрин чөпшээрээн турган;

– кем-буруу дээш өргүл – ооң-биле Бурганга азы өске-бир кижиге бодунуң кем-буруузу-биле чедирген когаралының орнун тургузары чугула турган.

Өргүлдүң өске хевирлери база турган, чижээлээрге, хүннээшкин өргүлү, сактыышкын өргүлү болгаш о.ө.

Өргүл салыр бедигээш (орус. жертвенник) – даштан кылган онзагай тудуг аймаа, аңаа еврейлер Бурганга өргүлдү (колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү) өрттедип турган. Соломон хаанның үезинден эгелээш, Бурганга өргүл салыр дың чаңгыс чер Ооң Иерусалимде өргээзинге турган.

Өргээ, Бурганның өргээзи (орус. храм) – Бурганга бараан болуушкуннуң ыдыктыг оран-савазы. Соломон хаан Бурганның өргээзин Иерусалимге тудуп тургускан соонда, ол оран-сава Ужуражылга майгынының орнун ээлей бергеш, Израильде Бурганга бараан болуп, мөгеер болгаш өргүл кылыр чаңгыс-ла төп чер апарган. Аңаа Бурганның бараалгакчылары чүдүлге ёзулалдарын күүседип база Бурганга өргүлдү кылып турган. Соломоннуң туттуруп кааны Бурганның өргээзин бистиң эрага чедир 586 чылда вавилон аг-шериг үрегдеп каан. Бурганның ийиги өргээзин бистиң эрага чедир VI чүс чылдың төнчүзүнде туттуруушкундан хосталгаш, ээп чанып келген еврейлер туткан, оларны Давид хаанның Зоровавел дээр салгакчызы удуртуп, Аггей болгаш Захария медээчилер деткип турган. А хөй чылдар эрткенде, Ирод хаан Бурганның өргээзиниң девискээрин эде тургузуп база алгыдып каан. Ол өргээни бистиң эраның 70 чылында рим аг-шериг шуут үреп-бузуп каан.

Өске чоннар улузу (орус. язычники) – иудейлерниң билиишкини-биле Бурганның шилип алган чонунга хамаарышпас, олардан аңгы шажын-чүдүлгелиг улусту ынча дээр. Иудейлер оларны арыг эвес кылдыр санап, аралажып харылзашпазын кызып турган.

Понтий Пилат – Иудеяның Римден томуйлаан тус чер чагырыкчызы, ону б.э. 26 чылында император Тиверий олурткан. Ол Иудеяда рим аг-шеригни башкарып, Бурганның дээди бараалгакчыларын томуйлап база чугула шииткел айтырыгларын шиитпирлеп турган. Еврей төөгүчүлерниң херечилеп турары-биле, Пилат каржы-дошкун, туразы улуг кижи чораан, ол еврейлер болгаш самарийжилерге хөй хораны чедирген.

Прозелит – дүрзү-бурганнарга чүдүп чорааш, ооң соонда иудей чүдүлгени бүрүнү-биле хүлээп алгаш, кыртыжап демдектеттирип алган кижи.

Рефа улус – Ханаанга израильчилер кээр бетинде чурттап чораан кайгамчык улуг-шыырак мага-боттуг аймак-чон.

Саддукейлер – Иисус Христостуң үезинде иудейлерниң фарисейлерге удурланышкак шажынчы болгаш политиктиг бөлүү. Олар өлгеннерниң катап дирлиринге бүзүревес база Ыдыктыг Бижилге кылдыр чүгле Моисейниң Беш номун хүлээп көөр. Дыка хөй саддукейлер Бурганның бараалгакчылары турган болгаш, оларның ызыгууртан, бай-шыырак кижилер аразынга салдары улуг турган.

Самария чурттуглар азы самарийжилер – Палестинаның ортаа кезиинде, Иудеяның соңгу талазында, а Галилеяның мурнуу талазында чыдар черниң чурттакчылары. Самария чурттуглар чоорту дүрзү-бурганнарга чүдүүрүнден ойталап, Бурганга бүзүрей бергеш, Моисейниң хоойлузун сагып келгеннер (4 Хаан. 17 эгени көр). Самарияда чурттаан, еврей ук-ызыгуурлуг-даа болза, өске сөөк-язылар-биле холужа берген чон-биле иудейлер көрүшпес, өжээннежир чораан.

Синагога – иудейлерниң Бурганга мөгеери-биле база ыдыктыг хоойлуну өөренири-биле чыглыр чери.

Синай даг – Египеттен чөөн чүкте Синай чартык ортулукта турар даг. Ол дагга Дээрги-Чаяакчы Моисейге көстүп келгеш, израиль чонга Бодунуң хоойлузун берген. Ол дагны Хорив деп база адаар турган.

Сион – Иерусалим хоорайда Бурганның өргээзи турган дагның ады. Бурган шак ол черни иудейлер Аңаа мөгейзин дээш шилип алган. Иерусалим хоорайны Библияда чамдыкта «Сион-кыс» деп ойзу адап турар.

Соломон – Давид хаанның салгакчызы, бистиң эрага чедир Х чүс чыл үезинде хааннап чораан. Ол болза Бурганның аңаа хайырлааны өндүр улуг мерген угаан биле байлакшылы дээш, Чоокку Чөөн чүкке алдаржаан кижи турган.

Сугга суктурары (грек. баптисмос, орус. крещение) – бо ёзулалды эртип турар кижини сугже хензиг өйде шымындыр сугар. Сугга суктуруп, ыдыктаар ёзулалды эрткен кижиниң үндезини-биле чаартынып, чаа амыдыралче катап төрүттүнериниң база бачыттан ойталааш, Бурганче эглип кээриниң символ-демдээ. Сөөлзүредир Иисус Христостуң өлүмүнге база катап дирилгенинге бүзүрелдиң символу апарган.

Сүлде, Ыдыктыг Сүлде (орус. Дух Святой) – Бурганның Сүлдези; Иисустуң дилээнин ёзугаар Бурган Ададан бадып кээп турар, алыс шынны көргүзер Сүлде; Аргалакчы болгаш Болчукчувус.

Тамы (орус. ад, преисподняя) – бурунгу иудей чүдүлге ёзугаар бүгү өлген кижилерниң турар чери; өлүглер ораны; алдыы оран. Иисус Христостуң үезинде иудейлер тамыны чүгле бачыттыг кижилерниң кеземче эртер чери кылдыр санаар турган.

Угаадыглыг чугаа (орус. притча) – долгандыр турар амыдыралга ийикпе, азы төөгүге үндезилей алдынган, мөзү-шынар азы угаан-сарыыл талазы-биле кандыг-бир өөредиг, угаадыг сиңген чугааны азы үлегер домакты ынча дээр. Угаадыглыг чугаалар кандыг-бир чүүлдү болганчок-ла ойзу чугаалап турар.

Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын (орус. скиния) – израиль чон Египеттен үнүп келген соонда, Дээрги-Чаяакчы Моисейге онзагай майгынны тигерин дужааган. Ол майгынга Бурган Моисей-биле база Бодунуң бараалгакчылары – бүгү израиль чонну Ооң-биле эптештирер төлээлекчилер-биле ужуражып турган. Майгын боду Ыдыктыг болгаш Эң ыдыктыг деп ийи өрээлдиг болур. Ыдыктыг өрээлде Бурганга хүннүң-не мөгееринге ажыглаар херекселдер турар. Ынаар чүгле бараалгакчылар кирип болур эргелиг. Эң ыдыктыг өрээлде ыдыктыг аптара турар. Ынаар чүгле Бурганның дээди бараалгакчызы чылда чаңгыс катап, бүгү чонну бачыттан арыглаар ёзулалды кылыр дээш, кирип болур. Майгынны долгандыр херим турган, ооң иштинче левиттер база кирип болур. Соломон хаанның үезинде Иерусалимде даштан туткан турум өргээ Ужуражылга майгынын солаан.

Үе – Библияның үелеринде хүндүскү үени он ийи шакка чарып турган. Ол шактарны хүн үнгенинден эгелеп санаар (амгы үе санаашкынын ёзугаар эртенгиниң алды хире шактан). Ынчангаш эртенгиниң 9 шак дээрге хүн үнгенден бээр үшкү шак, 12 шак – алдыгы шак, а дүштекиниң 15 шак – тоску шак болур. Ындыг-даа болза, иудейлер хонуктуң эгезин хүн ашканындан (азы хүн үнериниң бетинде кежээден) эгелеп санап турган. А римчилер хонук дүн ортузунда эгелээр деп санап турган.

Фарисейлер – Иудеяга Иисус Христостуң үезинде турган чугула салдарлыг шажынчы бөлүктүң кежигүннери. Фарисейлер боттарын ыдыктыг хоойлуну база иудей ёзу-чаңчылдарны шыңгыы сагып чоруур бис деп чарлап чорааннар. Оларның хөй кезии бай-шыдалдыг улус турган.

Хаарган далганнар байырлалы (орус. праздник опресноков) – Хосталыышкын байырлалының соонда дораан эгелээр, чеди хонук дургузунда уламчылаар байырлал. Далганын хөөдүп четтикпээн еврей чоннуң дүвү-далаш-биле Египеттен дескениниң сактыышкыны кылдыр (Хост. 12 эгени көр) ол чеди хонук дургузунда ажыткы-биле хөөтпейн хаарган далганнар чиир турган.

Ханаан – Чер ортузу далайның чөөн эрииниң чоогунда чер. Ооң девискээринче амгы үедеги Израиль болгаш чамдык кожа күрүнелер кирип турган. Ханаанның чурттакчыларын хананейлер дээр. Эге дөс деп ном ёзугаар, хананейлер Нойнуң уйнуу Хаамдан укталган.

Херувим – чалгынныг, күштүг, дээр уктуг амытан; Бурганның бараан болукчузу. Херувим дүрзүлери ыдыктыг аптараның кырынга-даа, Соломоннуң тутканы өргээ иштинге-даа турган.

Хоойлу, ыдыктыг хоойлу (евр. Тора, орус. закон) – Моисейниң хоойлузун, өскээр чугаалаарга, Синай дагга Моисейге Бурганның бергени, Аңаа бараан болур талазы-биле чурумчуткан хоойлу-дүрүмнер база мөзү-шынарга хамааржыр дүрүм-сагылгалар, хамааты эргелер чыындызын ынча дээр.

Хорив – Синай дагның өске ады.

Хосталыышкын байырлалы (евр. песах, грек. пасха) – израильчилерниң өгбелериниң туттуругга турганы Египеттен адырлып үнгенин демдеглээн байырлал. Ол байырлал кээрге, иудейлер Бурганның айтыышкынын күүседип, анай азы хураган дөгергеш, ооң ханы-биле хаалгазын демдектээш, кежээки чемин чиир турганнар.

Христос (орус. помазанник, Мессия) – еврей база грек дылдан дорт очулдурарга, «Чагдырган» дээн ат. Бурунгу Израильге хаанны дүжүлгеге олуртурда, ыдыктаан оливка үзү-биле бажын чаар ёзулал турган. Иисусту Бурган дүжүлгеге «чаап олурткан», ынчангаш Ол Израильдиң манааны, Ооң кээрин медээчилерниң баш удур чугаалааны Мессия азы Христос болур.

Чагыг-керээ (орус. Завет) – Бурган биле кижилерниң аразында, хаан биле ооң албатыларының аразында керээ дег, ийи таланы хүлээндирип турар дугуржулга. Библияда элээн каш ындыг керээни тодарадып бижип турар, чижээлээрге, Ной азы Авраам дугайында чугааларда. Библияның бирги кезээн христианнар Бурганның израиль чон-биле Моисейни дамчыштыр чарган керээзи дээш «Эрги Чагыг-керээ» деп адап турар. А ийиги кезээн «Чаа Чагыг-керээ» деп адаар, чүге дээрге Иисус Христостуң өлүмү болгаш катап дирлиишкини бүгү улуска Бурган-биле чаа, Моисейниң хоойлузунга үндезилевээн керээ чарар арганы берип турар.

Чууза – хааннар болгаш өске-даа дээди дүжүметтер олуруп чоруур онзагай ыяш терге. Дайынчы тергеге дөмей-даа болза, дайын үезинде ажыглавас турган.

Шефела – Палестинада Иуданың аймаанга хамааржыр девискээр. Ол девискээр Чер ортузу далайның чоогунда оргулааш биле Иуданың дагларының аразынга турган. Шефела көдээ ажыл-агый чорударынга таарымчалыг чавыс тейлери-биле тодараттынар.

Шээрленири азы шээрлениишкин (орус. пост) – мөргүлдүң дээштиин күштелдирер дээш база аажок күштүг качыгдалды Бурганга көргүзер дээш, элээн үе дургузунда аъш-чем чиирин шеглээри.

Ыдыктыг ыр (грек. псалмос) – Бурганны алдаржыткан ырылар. Оларның иштики утказы алгыш-йөрээл база мөргүл хевирлиг болур. Ыдыктыг ырларның номунче 150 ыр кирген, оларның дыка хөйүн Давид хаан чогааткан бооп турар. Чаа Чагыг-керээниң чогаадыкчылары хөй-ле Ыдыктыг ырларны Христостуң бо делегейже чедип кээриниң дугайында өттүр билген медеглелдер кылдыр санап турганнар.

Элчин (грек. апостолос) – Бурганның мурнундан бүрүн эргелиг төлээ. Иисус Христоска бараан болуру-биле кыйгырткан кижи. Иисус Бодунуң эң баштайгы өөреникчилериниң аразындан он ийи кижиге ол атты берген. Сөөлзүредир өске-даа элчиннер тыптып келген, чижээлээрге, Матфий болгаш Павел.

Эрлик (евр. сатан, грек. диаболос, орус. дьявол) – «буруудадыкчы» азы «удурланыкчы» дээн уткалыг сөс. Бурганның удурланыкчызын, кижилерниң күткүкчүзүн, каржы буктарның эң кол баштыңчызын ынча деп адаар. Ооң чамдык өске аттары – веелзевул, бузуттуг.

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Бо таблицаның медээлери амгы үедеги археологияның тывыштарын илередип турар. Ындыг-даа болза, эрте-бурунгу делегейге деңзиниң, узунунуң болгаш ишкириниң эге хемчеглери бүрүнү-биле чаңгыс аай турбаанын база тус черде хүлээп көрдүнгенинден болганчок-ла хамааржыр турганын бодап көөр херек. Ынчангаш шак бо амгы үениң дең үнелиг хемчеглерин чүгле чижеглээн кылдыр көрзе чогуур. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек куруг төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

ДЕҢЗИ

1. гера   550 мг
2. бека (= 10 гера)   5,5 г
3. шекел (= 2 бека)   11 г
4. мина (= 50 шекел)   550 г
5. талант (= 60 мина)   33 кг

УЗУНУ

1. карыш (= 11-12 илиг)   0,22 м
2. кыры (= 2 карыш)   0,45 м
3. стадий   185 м

КУРГАГ ТӨКТҮҮЧЕЛ ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. гомор (= 1/10 эфа)   2,2 л
2. са (= 1/3 эфа)   7,3 л
3. эфа (= 3 са, 10 гомор)   22 л
4. хомер / кор (= 10 эфа)   220 л

СУУК ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. лог   0,3 л
2. гин (= 12 лог)   3,5 л
3. бат (= 6 гин)   22 л
4. хомер / кор (= 10 бат)   220 л

Карталар

Карталар

1. Эрте-бурунгу Чөөн Чүк

2. Египет Болгаш Синай

3. Израиль Аймактарның Ээлел Черлери

4. Саул, Давид Болгаш Соломонга Чагырткан Черлер

5. Израиль Болгаш Иудея Күрүнелер

6. Иисус Христостуң Үезинде Рим Империя

7. Эрте-бурунгу Палестинаның Чер Кырының Тургузуу

8. Иисус Христостуң Үезинде Палестина

9. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалим

10. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалимде Бурганның Өргээзи

11. Павел Элчинниң Бирги Аян-чоруу

12. Павел Злчинниң Ийиги Аян-чоруу

13. Павел Элчинниң Үшкү Аян-чоруу

14. Павел Элчинниң Дөрткү Аян-чоруу

ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК

ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ

ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ

Table of Contents

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

Иов

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42

Тайылбырлыг Словарь

- Авраам
- Авырал
- Ажыдыышкын
- Акталаткан кижи
- Аллилуйя
- Аминь
- Амыр-дыш хүнү
- Аптара, ыдыктыг аптара
- Арыг, арыг эвес
- Асия
- Ашера
- Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы
- Баштыңнар
- Белдир-ыяш
- Болбаазыраңгай
- Бурган
- Буянныг Медээ
- Ваал
- Веелзевул
- Галилея хөлү
- Давид
- Дайынчы терге
- Дүрзү-бурган
- Дээди иудей Чөвүлел
- Дээрги-Чаяакчы
- Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи
- Иордан хем
- Кижи амытан Оглу
- Кул-кадай
- Кыртыжап демдектээри
- Левиттер
- Медээчи, Бурганның медээчизи
- Моав
- Моисей
- Мөргүл, мөргүүрү
- Негев
- Ном-хоойлу тайылбырлакчызы
- Он-хоорай
- Өргүл
- Өргүл салыр бедигээш
- Өргээ, Бурганның өргээзи
- Өске чоннар улузу
- Понтий Пилат
- Прозелит
- Рефа улус
- Саддукейлер
- Самария чурттуглар азы самарийжилер
- Синагога
- Синай даг
- Сион
- Соломон
- Сугга суктурары
- Сүлде, Ыдыктыг Сүлде
- Тамы
- Угаадыглыг чугаа
- Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын
- Үе
- Фарисейлер
- Хаарган далганнар байырлалы
- Ханаан
- Херувим
- Хоойлу, ыдыктыг хоойлу
- Хорив
- Хосталыышкын байырлалы
- Христос
- Чагыг-керээ
- Чууза
- Шефела
- Шээрленири азы шээрлениишкин
- Ыдыктыг ыр
- Элчин
- Эрлик

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Карталар

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК
- ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ
- ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

- САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

- ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ